( 1 ) پزشكان نامى پارس - مرحوم دكتر محمد تقى مير - دانشگاه شيراز - 1348 صفحه 127 ( 2 ) هفت اقليم - امين احمد رازى - كلكته 1358 - هجرى قمرى - صفحه 284 ( 3 ) سيريل الگود - تاريخ پزشكى ايران و سرزمين‌هاى خلافت شرقى - ترجمه دكتر باهر فرقانى - انتشارات امير كبير - 1371 صفحه 429 ( 4 ) سيريل الگود ، تولد 1892 فوت 1970 ميلادى - وى در سال 1926 بعنوان پزشك سفارت انگليس به ايران آمده و 10 سال ( از سال 1304 تا 1314 هجرى شمسى ) در ايران مىزيست . ( 5 ) مقدمه كتاب آتشك ( 6 ) الگود تاريخ ولادت حكيم عماد الدين را سال 1515 ميلادى مىداند - منبع ذكر شده در شماره - 35 صفحه 429 ( 7 ) همان منبع همان صفحه ( 8 ) بهاء الدوله رازى ( شاه بهاء الدين فرزند سيد محمد حسين نوربخش ) متوفى حوالى سال 915 هجرى از نوابغ كم نظير عالم پزشكى است و كتاب ارزشمند خلاصه التجارب او به زبان فارسى نگاشته شده از شاهكارهاى طب بالينى در دوران تمدن شكوهمند اسلامى است - نگاهى به آثار و جايگاه علمى محمد بن زكرياى رازى - دكتر محمد مهدى اصفهانى - 1376 - دانشگاه علوم پزشكى ايران ( 9 ) متأسفانه در كتاب سيريل الگود ، ظاهرا به اين بهانه ، با لحن نامناسبى ، حكيم عماد الدين مورد اتهام و شماتت قرار گرفته است ( صفحه 427 ) و به نظر نمىرسد بكارگيرى چنين الفاظى از سوى مؤلفى انگليسى براى يك دانشمند پر كار ايرانى به آسانى قابل توجيه و پذيرش باشد . ( 10 ) منبع شماره 1 ( 11 ) همان منبع ( 12 ) همان منبع - ضمنا سيريل الگود عماد الدين را نخستين كسى مىداند كه به معرفى چوب چينى و موارد كاربرد آن پرداخته است . ( منبع شماره 3 صفحه 429 ) ( 13 ) منبع شماره 1 ( 14 ) همان منبع ( 15 ) همان منبع - قابل ذكر است كه كتاب مذكور حاوى نكات جالب ، خواندنى و نوآورى مىباشد . ظاهرا بر اساس مطالعه اجمالى منابع تاريخى و مندرجات برخى كتب طبى از جمله همين رساله افيونيه و نيز كتاب سيريل الگود چنين استنباط مىشود كه متأسفانه موضوع اعتياد به ترياك در دوره صفويه كم و بيش لااقل نزد برخى طبقات اجتماعى شيوع داشته است . كسانى از پزشكان و مؤلفين كتب طبى و علوم پايه پزشكى ( كه به لحاظ اخلاقى نام بردن از آنها صحيح نيست ) نيز گرفتار اين معضل بوده‌اند و حتى علاوه بر ترياك از داروهاى تركيبى ديگر مثل معجون فلونيا ( كه شامل تخم شاهدانه و شيرابه خشخاش بوده و به عنوان داروهاى مسكن در پزشكى كاربرد رسمى داشته است ) به عنوان مخدر استفاده مىكرده‌اند . ( در اين مورد در كتاب اطباى عهد مغليه نوشته حكيم سيد على كوثر چاندى پورى - انتشارات همدرد آكادمى - كراچى پاكستان به عنوان مثال در مورد سرنوشت اعتياد يكى از مؤلفين مورد اشاره مطالبى به تفصيل آمده است . ) بهر حال حكيم عماد الدين براى نخستين بار به منظور فراهم كردن شرايط روزه دارى نزد معتادان به ترياك ابتكارى در آميختن ترياك و روغن بادام براى تهيه حب خوراكى با اثر طولانى ( داروى كند رهش يا رتارد ) و نيز نوعى شياف ركتال با جذب بطيىء شامل ترياك ، جند بيدستر ، صمغ عربى و كتيرا ساخته و پيشنهاد كرده است . ( مقاله آقاى دكتر محسن ناصرى از بخش فارماكولوژى دانشگاه شاهد و عضو مؤسسه مطالعات تاريخ پزشكى ، طب اسلامى و مكمل دانشگاه علوم پزشكى ايران براى ارائه به سمينار ديدگاه اسلام در علوم پزشكى - مشهد ) ( 16 ) منبع ذكر شده در شماره 1 ( 17 ) همان منبع