بايد كه بوقت خرج كردن اول بخراشند و بروغن بادام چرب كنند و آنگاه بكوبند طبيعت وى گرم و خشك است در سيم مرضهاى عصبانى را نافع بود و مسهل بلغم بود تمام و اندك خلط سوخته از هر دو ورك و گويند مسهل بلغم رقيق بود و استعمال كردن وى پيوسته در بدن جفاف پيدا كند و مضر بود بامعا بعد از آنكه خراشيده باشند و بروغن بادام چرب كرده كتيرا اضافه كنند و اگر بزنجبيل تقويت دهند مسهل بلغم غليظ خام بود اما تنها مسهل بلغم غليظ نبود و تربد زرد و سياه زهر بود مانند خربق سياه و غاريقون سياه و مداوات كسى كه آن خورده باشد مانند كسى كنند كه خربق سياه خورده باشد و همان تدبير بايد كرد و تربد سفيد چنانچه صفت كرده شد نافع بود و درد مفاصل كه بلغمى بود و رحم را پاك گرداند تنقيه تمام و حقنه كردن نافع بود جهت درد رحم نزديك حيض آمدن و درد پشت را نافع بود و سرفه كه از رطوبت فم معده بود و دماغ پاك كند از بلغم لزج و مفلوج و مصروع را نافع بود و سرفه كه از رطوبات فم معده بود سود دهد و علامت اين زحمت آن بود كه چندان سرفه بيايد كه قى كند يا خلطى لزج بيايد بعد از آن ساكن شود و اگر با هليلهء كابلى خلط كنند دوايى نافع بود مصروع را و بدل آن نيم وزن آن غاريقون و دانكى و نيم آن صبر و دانكى و نيم آن حنظل بود و گويند بدل آن ترمس است و صاحب جامع در مفرده آورده كه بدل آن پوست بيخ درخت توت است به وزن آن شربتى از تربد از نيم درم تا يك درم بود صاحب مخزن الادويه مىنويسد : تربد بضم تا و ها بهندى نسوت نامند و پتروبداره و در بنگاله تپوهرى گويند لاتين CONVOLVULUS EURPETHUM فرانسه و انگليسى EURBITH ترنجبين بهترين وى تازه و سفيد بود و طبيعت وى معتدل است در حرارت و برودت اما ميل بحرارت دارد و لطيف‌تر از قند بود و در وى رطوبتى بود و ملين بود و نافع بود تبهاى گرم و سرفه و سينه را نرم گرداند و تشنگى بنشاند و مسهل صفرا بود برفق خاصيت و شربتى از وى ده درم بود تا بيست مثقال و شريف گويد گرم و تر است در اول و حفظ را نيكو بود اسحق گويد مضر بود به سپرز و مصلح آن آب تمر هندى بود و گويند بدل آن ماء العسل يا قند بود و گويند بدل آن شيرخشت بود صاحب مخزن الادويه مىنويسد : ترنجبين بفتح تا شبنمى است كه بر خارى كه آن را جاج و خارشتر نامند مىنشيند و منعقد مىگردد مانند ريزه‌هاى نبات و طعم آن شيرين و جالى بود لاتين MANNA فرانسه و انگليسى MANNE تراب القى كنگر زرد بود و گفته شد ترنجان بادرنبويه است تراب الهالك سك است و گفته شود صاحب تحفه مىنويسد : سم الفار است ترياق روستاييان ثوم بود و گفته شود صاحب تحفه تحت عنوان ترياق الروستاق مىنويسد : ثوم بود ترياق تركى مومياست و گفته شود