اقاقيا عصارهء قرط است و قرط تخم خارى است كه اديم بوى دباغت كنند و جالينوس گويد صمغ وى بود و بعضى گويند رب شجرهء خرنوب است و گويند عصارهء پوست انار است و اين قولها خلاف است و آن عصارهء قرط بود و در مصر سط و صنط خوانند و قرط را بپارسى كره خوانند و آن مصرى بود و قلقل نيز خوانند و طبيعت وى سرد بود در دويم و مجفف بود در سيم و عيسى گويد سرد بود در اول و خشك بود در دويم و بهترين وى آن بود كه صلب و سبز و سياهرنگ بود منفعت وى آنست كه چون به خود برگيرند قطع خون رفتن بكند و چون بياشامند جهت سجح نافع بود و اسهال دموى و استرخا مقعد و رحم را سود دارد و شكم به بندد و حقنه كردن و خوردن جهت آبلهء چشم نافع بود و اگر با داروها بود روشنائى چشم بيفزايد و در طلاها جهت شكستگى اعضا نافع بود و اگر بر ورمهاى گرم طلا كنند سودمند بود و بدل وى حضض بود يا صندل و عدس مقشر به وزن آن صاحب مخزن الادويه مىگويد : اقاقيا بفتح همزه لغت يونانيست و اسم عصارهء قرظ است و قرظ ثمرسنط است كه از آن صمغ عربى به عمل مىآيد و بهندى كيكر و ثمر آن را كيكركارس و بفرنگى اكاليا نامند لاتين ACACIA ARABIA WILLD اقماع الرمات الهندى نارمشك است و گفته شود اقوس گويند دلق است و گفته شود اقارون عود الوج است و گفته شود اقليميا قليما گويند و در قاف گفته شود اقومالى ماء العسل است و گفته شود اقط بپارسى كشك گويند و پپنو گويند و ابن مؤلف گويد روستائيان شيراز آن را حصات خوانند طبيعت آن سرد و خشك است شكم ببندد خاصه بريان كرده اما ديرهضم شود و معده را بد بود و مصلح آن بعد از خوردن گلنگبين بود صاحب مخزن الادويه مىنويسد : اقط به فارسى كشك پپنو و اعراب باديه حصات و بتركى قروط گويند اكليل الملك گياه قيصر گويند بپارسى اكليل الملك گويند و بهترين وى آنست كه تازه بود رسيده و برنگ زردى بود كه بسفيدى زند و چون بشكافد دانه وى زرد باشد طبيعت آن گرم و خشك است در اول منفعت وى آنست كه محلل و ملين اورام صلب بود كه در مفاصل بود و احشا و اگر با افسنتين بورمهاى جگر و سپرز و احشا ضماد كنند نافع بود و چون با شراب بجوشانند و