علي بن حسين انصارى شيرازى
24
اختيارات بديعى ( قسمت مفردات ) ( فارسى )
آذريون آذرگون خوانند و اروم گويند و بيشتر قول صاحب جامع است كه نوعى از اقحوان است و گل اقحوان زرد بود و سرخ بود و اين خلاف است گل اقحوان زرد و سفيد بود و همو گويد نبات آن به مقدار يك گز باشد و مؤلف گويد نبات اقحوان يك گز باشد اما نبات آذريون از يك وجب زياده نباشد و برگ آن ببرگ اقحوان ماند اما گل وى بغايت سرخرنگ بود مانند آتش و ميان گل وى سياه بود و از گل اقحوان كوچكتر بود اما گل اقحوان ميان او زرد بود و برگهاى كنار وى سفيد آذرگون كنار سرخ بود و ميان سياه و اين نوعى از شقايق است بتحقيق طبيعت آن گرم و خشك است در دويم منفعت آن آنست كه چون با روغن بياميزند و بر ورمهاى صلب ضماد كنند تحليل دهد و سودمند بود جهت درد دل كه كهنه شده باشد و بر كلف طلا كردن نافع بود و در وى قوت ترياق است و جالينوس گويد عرق النسا و نقرس و درد مفاصل و لقوه را نافع بود ديسقوريدوس گويد گزندگى جانوران را نافع بود و ريشهاى شش و جگر و معده را و چون سحق كنند و با روغن گل بسرشند و بر مقعد طلا كنند بواسير و شقاق را نافع باشد و قويس گويد منى بيفزايد و چون سحق كنند با سركه و برداء الثعلب طلا كنند سود دهد و مقدار شربت او يك درم باشد و مضر بود بر سپرز و مصلح آن عسل بود و بدل آن بادآورد است صاحب مخزن الادويه مىنويسد : آذريون بر وزن آذربو به فارسى گل آفتابپرست است و آذريون بمعنى آذرگون است و گويد كه عرب آن را حتوه نامد . . . و بعضى گفتهاند كه نوعى از اقحوان است و بعضى رد كردهاند كه نه چنين است و بهندى آن را سورج مكهى نامند حكيم مومن در تحفه آذريون را گل آفتاب مىداند لاتين ANTHEMIS COTULA فرانسه COMOMILLE PUANTE انگليسى FETIO CHAMOMILE آذان القسيس قوليدون است و آن نوعى از حى العالم بود و گفته شود آرماط درخت كدو است و گاذى نيز گويند و گفته شود آرمال چوبى يمنى است خوشبوى و آرمالك نيز گويند و مانند قرفه است و بهترين وى آن بود كه بوى آن به بوى قرفه ماند و طبيعت آن شيخ الرئيس گويد گرم است در دويم و خشك است در اول و ارحيجاس گويد در وى قبض و تخفيف بود صفت آن آنست كه بوى دهان خوش كند و قوت قلب و دماغ دهد و اگر بر ورمهاى گرده ضماد كنند نافع بود و خوردن آن چشم را سو دهد و شكم را ببندد و مصلح آن جلاب يا بزرقطونا بود و بدل آن چوبه بود صاحب مخزن الادويه مىنويسد : آرمال بفتح همزه و سكون راء مهمله و فتح ميم بسريانى ارمالى نامند و آن پوست درختى است خشبى شبيه بقرفه با عطريت و رنگ آن مايل بزردى و صنفى از قرفه است ارطاماسيا ارطميسا گويند و آن اطميساست و مليخاسف و برانجاسف گويند و گفته شود ارز - ارزت درخت صنوبر نر است كه برنميدهد و از وى زفت سازند و در زمين عرب بسيار بود طبيعت آن گرم و خشك است ارز برنج را گويند طبيعت وى سرد و خشك است در دويم و گويند معتدل گرم است در اول و خشك در دويم بهترين وى كربالى