علي بن حسين انصارى شيرازى

13

اختيارات بديعى ( قسمت مفردات ) ( فارسى )

وصف ، چون وقوف مردم دورانهاى گذشته بر خواص درمانى يك گياه ، هميشه به صورت يك كشف مهم تلقى مىگرديده است و اين‌گونه اطلاعات نسل به نسل انتقال مىيافته ، بررسى اصول استفاده از گياهان دارويى كه مصرف آنها در حال حاضر بيشتر در طب عوام ، معمول است تا حدى مىتواند يك نظر كلى در اين مورد ذكر نمايد . نكته ديگر كه ذكر آن بسيار لازم مىباشد آنست كه كتب طبى عموما جامع بوده‌اند و حاوى نكات ذيل مىباشند : 1 - كليات 2 - ادويه مفرده 3 - امراض اعضاء بدن 4 - امراض جزئيه 5 - ادويه مركبه ( اقرابادين ) بعضى از مولفين ، كتبى در زمينه قرابادين « * » نگاشته‌اند . از اين جمله مىتوان بذكر تنى چند پرداخت : ضياء الدين عبد الله بن احمد مالقى اندلسى معروف به ابن بيطار صاحب كتاب جامع المفردات الادويه و الاغذيه ، يوسف بن اسمعيل خويى شافعى معروف به « ابن الكبير » صاحب كتاب ما لا يسمع الطبيب جهله ، على بن حسين الانصارى مشهور بحاجى زين العطار صاحب كتاب « اختيارات البديعى فى الادويه المفرده و مركبه » و . . . اختيارات بديعى كتابى است در طب ايران كه تاريخ تأليف آن طبق گفته حاجى خليفه در كشف الظنون سال 770 هجرى قمرى مىباشد . اين كتاب حاوى دو مقاله مىباشد اولى در باب مفردات و دومى در مورد مركبات است . زين العطار يكايك ادويه‌ها را به ترتيب حروف تهجى از الف تا ياء بيان نموده و در هر مورد به منشاء آن پرداخته است ( حيوانى ، نباتى يا معدنى ) و قسمت مؤثر هركدام را مشخص كرده آنگاه به بيان خواص آنها و اينكه با هركدام چه نوع دارويى مىسازند و در كدام بيماريها استعمال مىگردد ، پرداخته است . از موارد ديگر ذكر اشكال دارويى ادويه در آن دوران مىباشد ( مانند شياف ، مرهم ، ضماد ، گرد ، حب ، قرص ، جوشانده و . . . ) . اين كتاب يكى از مراجع مهم و معتبر عطاران زمان خود بوده است بگونه‌اى كه حتى صاحب كتاب « تحفة المومنين » كه در مذمت كتاب سطورى چند نگاشته از ذكر اين مطلب خوددارى نكرده است . اين كتاب تاكنون چاپ نشده است و اين اولين باريست كه به دست طبع سپرده مىشود . كتابى كه چندين قرن منبع مطالعهء پزشكان و عطاران پيشين بوده و هم‌اكنون نيز طرفدارانى دارد كه از آن استفاده مىنمايند . اين اقدام نظر دانش‌پژوهانى را كه به فرهنگ اسلامى و كهن خود دسترسى ندارند به اين سو جلب نموده تا بخش مهمى از زيربناى پزشكى نوين را كه همان طب سنتى است در اختيار گيرند . مجله علمى ، اجتماعى رازى افتخار دارد كه اولين گام را در اين زمينه برداشته و كتاب اختيارات بديعى دانشمند بزرگ على بن حسين الانصارى را به چاپ مىرساند . اميد است اين اقدام از طرف ديگر دانش‌پژوهان پىگيرى شده تا هرچه بيشتر همكارانمان در جريان تاريخ طب در اسلام و ايران قرار گيرند . دكتر سيد محمد صدر صاحب امتياز و مديرمسئول نشريه رازى و مدير واحد ژنريك

--> ( * ) قرابادين به معناى اصول درمان به كار مىرود و به كلمه يونانى ( Therapeutikos ) شبيه است .