محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : اسماعيل ناظم )
381
قانونچه في الطب ( فارسى )
در هر دو پهلوى ملاذه ديده شود و چون در عضلات داخلى باشد هيچ به نظر نيايد . اكسير اعظم ، ج 2 ، ص 92 . هيضه مرضى است كه طعام در معده هضم نشود و فاسد گردد و آنچه لطيف و صافى بود به قى مندفع گردد و آنچه غليظ بود به اسهال . اكسير اعظم ، ج 2 ، ص 427 . يرقان و آن تغير فاحش است در رنگ بدن به زردى يا سياهى به سبب جريان خلط صفرا يا سودا به سوى جلد و متصل آن بلا عفونت و اگر عفونت با وى لازم بودى تب غب در يرقان اصفر و تب ربع در اسود همراه آن بودى پس يرقان زرد باشد يا سياه و گاهى مركب از هر دو به واسطه اجتماع سبب هر دو بود و سبب يرقان اصفر در اكثر امر از جهت جگر و از جهت زهره بود و سبب اسود بيشتر از طحال و گاهى از كبد باشد و گاهى اتفاق افتد كه سبب اصفر و اسود هر دو سوء مزاج عام بود . اكسير اعظم ، ج 3 ، ص 115 .