محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : اسماعيل ناظم )

346

قانونچه في الطب ( فارسى )

كمونى صنعت آن : زيره كرمانى مدبر بريان بيست مثقال ، فلفل سياه شش مثقال ، بوره ارمنى مدبر يك مثقال با سه چند عسل مقوم بسرشند شربتى چهار مثقال تا شش مثقال ايضا . ماء الاصول جهت فالج و لقوه و صرع و تشنج و سكته و ساير امراض بلغمى نافع است موافق نسخهء حنين كامل و امين الدوله و ثابت بن قروه پوست بيخ رازيانه و بيخ كرفس اذخر از هريك 10 م تخم كرفس انيسون رازيانه از هريك 4 م مصطكى سنبل الطيب جنطيانا فقاح اذخر از هريك 2 م و نيم حب بلسان اسارون هريك وقيه با يك م روغن بيد انجير كه خروع نامند و اگر امراض بسيار صعب باشد با روغن كلكلانج استعمال نمايند . ( تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ) ماء البزور مدر مثل بذر خيارين و هيلون و انيسون و پرسياوشان با فلوس خيارشنبر و روغن بادام ( شرح الاسباب ) ماء البزور مدر كه در ادرار عرق مجربست گشنيز خشك ، سماق پاك كرده ، برنج سفيد مكرر شسته ، از هريك 5 مثقال باشد مثل آن آب بجوشانند تا به ثلث رسد پس صاف نموده روزى 25 مثقال بنوشند . ( تحفه حكيم مؤمن ) ماء الشعير آب جو مقشر مطبوخ به حدى كه جوها شكفته و مهرا شوند و صاف كرده سرد نموده و يا نيم گرم بياشامند كه « ماء الشعير » نامند . خواص آن : سرد و تر و مسكّن حدت دم و صفراء و اخلاط محترقه و حميات حاره حادّه و امراض حاده و مسكّن حرارت باطنى و لهيب و حرارت جگر و عطش مفرط و دق و سل و قرحه ريه و ذات الجنب و سعال يابس و صداع حار و امثال اينها و مدر و سريع الانحدار و مولد خون صالح و مرخى معده رطب و مضرّ احشاى بارده و نفاخ و مصلح آن گلقند و هنگام اعتقال بطن استعمال آن جايز نيست . ( مخزن الادويه ، ص 548 ) ماء العسل بدان كه ماء العسل را به يونانى ماء القراطن نامند ، زيرا كه به لغت ايشان مالى به معنى آب و ماء القراطن كه مستعمل اطبا است معرب آن است . [ خواص : ] ملين طبع و رافع قى و اذيت ادويه قتاله و قراقر شكم و مقوى اعضاى بارده و معده و جالى و منضج بلغم غليظ و مقوى اشتها و مدرّ بول و حيض و رافع ضعفى كه از جماع به هم رسيده باشد . و مضر : اورام حاره احشا و صفراوى مزاج . و مصلحش : ربوب ميوه‌هاى ترش . [ مقدار شربت : ] مقدار شربتش تا سى مثقال است .