محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : اسماعيل ناظم )
344
قانونچه في الطب ( فارسى )
صنعت آن : گل بنفشه ، دو درم ؛ تربد سفيد مجوف ، يك درم ؛ رب السوس ، نيم درم ؛ سقمونياى مشوى ، نيم دانگ ؛ اقراص سازند . شربتى از يك درم تا يك مثقال . و خاصيتش اسهال صفرا و بلغم باشد . ( قرابادين كبير ، ج 1 ، ص 578 ) قرص بنفشه مسهل [ خواص آن ] : قولنج بگشايد و خداوند ضيق النفس و تبهاى مركب از بلغم و صفرا و سرفه را مفيد بود . صنعت آن : گل بنفشه خشك ، ده درم ؛ تربد سفيد مدبر ، پنج درم ؛ رب السوس ، سه درم و نيم ؛ سقمونياى مشوى ، سه درم ؛ مصطكى رومى ، يك درم و نيم ؛ كتيرا سفيد ، نيم درم تا يك درم ؛ كوفته ، بيخته اقراص سازند . شربتى دو درم و نيم با جلاب سكرى . و به جهت قولنج در طبيخ زبيب و انجير با فلوس خيار شنبر كه در طبيخ ، حل كرده صافى نموده به روغن بادام شيرين داخل كرده بياشامند . قرص بنفشه مسهل جهت امراض حاره كه با يبوست طبع بود نافع است . [ صفت آن : ] گل بنفشه ، مغز تخم كدو ، تخم حرفه ، سقمونياى مشوى ، هريك ، ده درم ، گل سرخ ، تخم كاسنى ، هريك ، پنج درم ، برگ سوس ، كتيرا ، هريك ، سه درم ، مصطكى دو درم ، كوفته ، بيخته ، به آب ترنجبين اقراص سازند و حسب حاجت بدهند . ( قرابادين قادرى ) قرص جلنار نافع از براى حميات حاره و اسهال مزمن و آمدن خون از هر موضع كه باشد . شيخ داود انطاكى در تذكره آورده كه اين قرص را من تجربه كردهام در چيزى كه ذكر نكرده احدى آن را در خواص اين و آن ، اين است كه از براى تجفيف قروح قسمى از نار فارسيه كه آن را آتشك فرنگ گويند . پس به صحت پيوست تجربه من و فعل كرد در تجفيف آن قروح فعلى عجيب و ليكن لازم است كه هرگاه از براى اين فعل آشاميده شود ، زياده كرده شود بر اجزايى كه ذكر كرده مىشود ، عفص سبز و پوست انار و استعمال كرده شود به آب گرم تا سه مثقال اما در غير اين فعل ، پس شربتى از آن تا نيم مثقال است . و گفته كه قوت اين قرص تا چهار سال باقى مىماند . مىفرمايند : اين اگرچه به حسب ظاهر در آن نظر است به جهت آنكه عمود در اين قرص گلنار است و آن زود فاسد مىشود و ليكن مىتواند بود كه چون يكى از اجزاى آن افيون است و افيون ، حافظ تركيب مركبات است ، قول شيخ داود صحيح باشد ؛ و اللّه اعلم . صنعت آن : گلنار فارسى ، اقاقيا ، از هريك ، هشت درم ، انيسون ، طين مختوم ، سليخه ، صمغ عربى ، از هريك ، چهار درم ، كتيرا ، افيون ، از هريك ، يك درم ، كوفته ، بيخته ، به آب گلنار تازه يا آب گرم سرشته ، اقراص سازند .