محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : اسماعيل ناظم )
164
قانونچه في الطب ( فارسى )
و أمّا كَيفيَّةُ الدَّواءِ انتخاب دارو و ويژگى مزاجى آن فَتُستَخرَجُ « 1 » در اين باره به چند نكته بايد توجه كرد : - إِمّا من كَيفيَّةِ المَرَضِ . فَإِنَّ المَرَضَ الكَثِيرَ الحَرارَةِ يُداوَي بِالكَثِيرِ البُرودَةِ . - تناسب دارو با مزاج بيمارى . براى نمونه ، بيماريهاى بسيار گرم با داروهاى بسيار سرد درمان مىشوند . - و إمّا من « 2 » مِزاجِ البَدَنِ . كَالمَحرورِ « 3 » الّذى يُصِيبُهُ الحَرارَةُ . فَتَبريدُ مِزاجِهِ يَنبَغى أن يَكونَ يَسيراً ، و « 4 » بِالضِّدِّ . - تناسب دارو با مزاج اصلى بيمار . مثلا ، سزاوار است بدن شخص گرممزاجى را كه به دو حرارتى رسيده ، بر اساس ضديت گرمى و سردى فقط اندكى سرد كنند . - و إمّا ممّا يُلائِمُ الوَقتَ و الهَواءَ و البَلَدَ . فَإِنَّ الوَقتَ الحارَّ و الهَواءَ الحارَّ و البَلَدَ الحارَّ ، يَقتَضى أن يَكونَ التَبريدُ فيه أكثَرَ و بِالضِّدِّ « 5 » . - تناسب دارو با زمان و هوا و شهر . مثلا ، در زمان گرما و هواى گرم و شهر گرم ، لازم است بيشتر بدن بيمار را سرد نمايند ، و بر عكس . و أمّا وَقتُ استِعمالِهِ وقت استفاده از دارو فَيُستَخرَجُ : در اينباره نيز به چند چيز بايد توجه كرد :
--> ( 1 ) . ب : فيستخرج . ( 2 ) . ب : من جهة . ( 3 ) . ب : فاكا لمحرور . ( 4 ) . ب : او . ( 5 ) . ب : ( اكثر و بالضد ) كثيراً او بالضد .