كه به صورت بعدى ( درجه دوم ) به حساب مىآيند يعنى زمان و مكان و آنهائى كه مشابه با درجه دوم هستند مثل خلاء و ملاء و امورى كه نهايت ندارند ، مىباشند ؛ « اما آن دسته كه امور مخصوصه بهريك از آن طبائع است ، بعضى در بيان امورى است كه وجود خارجى ندارند و برخى در بيان اشياء موجوده مىباشند ؛ آنچه نسبت به اشيائى كه وجود ندارد ، از دو مقاله‌اى كه بنام : كتاب السماء و العالم » « 1 » است مىتوان آموخت ؛ « كتابهائى كه در اشياء موجوده است دو دسته مىباشند : دسته اول در علوم عمومى و دسته دوم در علوم خصوصى است . آن دسته كه در علوم عمومى است قسمتى در استحالات و قسمتى در حركات است ؛ « اشياء مستحيل را در كتاب « الكون و الفساد « 2 » » و قسمت حركات را در دو مقالهء آخر كتاب « السماء و العالم » بيان نموده است ؛ « اما در مورد امور و اشياء خاصه ، قسمتى در امور بسيطه و بعضى در امور مركبه است . آنچه در بسايط است در كتاب « الاثار العلويه » « 3 » نگاشته و آنچه در امور مركبه است قسمتى از آن در توصيف كليات اشياء مركبه و پاره‌اى در توصيف اجزاء اشياء مركبه مىباشد ؛ « كليات مركبه را در كتاب‌هاى « الحيوان » « 4 » و « النبات » « 5 » و آنچه در وصف اجزاى مركبات است در كتاب‌هاى « النفس » « 6 » و « الحس و المحسوس » « 7 » و « الصحة و السقم » و « الشباب و الهرم » ( جوانى و پيرى ) نوشته است ؛

--> ( 1 ) - Le Ciel et le Monde ( 2 ) - Traite de la Generation et de la corruption ( De Generatione et Corruptione ) ( 3 ) - ( La Meteorologie ) ( Meteorologica ) ( 4 ) - L'Histoire des animaux ( Hsitoria Animaliun ) ( 5 ) - Les Plantes ( 6 ) - Traite de l'Ame ( De Anima ) ( 7 ) - Les Sens et les Sensibles ( De Sensus et de Sensibili )