محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : محمد سعيد بخت )

21

قانونچه في الطب ( مستحضر الطبيب و مستبشر اللبيب ) ( فارسى )

سبب فاعلى خون حرارتيست وسطى - و سببب مادى آن اغذيه و اشربهء جيّدهء معتدله است - و سبب صورى آن نضج كامل كافى است - و سبب غائى آن تغذيه بدن است و بدل ما يتحلل گرديدن و گرمى بوى بخشيدن و آن را ترطيب دادن و سبب فاعلى صفراء طبعى حرارت معتدله است و ليكن غير طبعى از ان پس حرارتش شديدتر است و سبب مادى آن غذائى لطيف گرم و شيرين و چرب و عاد است - و سبب صورى طبعى آن نضج فاضل است و در غير طبعى آن زيادتى نضج است و سبب غائى آن چند است يكى اينكه واجب است در تغذيه بعضى اعضا پارهء از صفرا ديگر اينكه خون را لطيف كند تا كه سهل شود در مجارئ تنگ نفوذ كردن آن و نيز امعا را بگزد و لذع كند تا كه احتياج بروز و اندفاع فضول معلوم شود و سبب فاعلى بلغم طبعى بود يا غير طبعى گرمى اندكيست - و سبب مادى غذائى غليظ لزجهء رطبهء سرد است - و سبب صورى آن نضج اندك و ناتمام است از نضج خون - و سبب غائى آن چند چيز است يكى اينكه مادهء بلغم موجود و مهيّا باشد