محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : محمد سعيد بخت )

19

قانونچه في الطب ( مستحضر الطبيب و مستبشر اللبيب ) ( فارسى )

غير طبعى پس آن مخالف طبعيت و ليكن - صفرائ طبعى و آن كف خون طبعيست سرخ و اصح اللون مايل بزردى خفيف الوزن تيز ذائقه و پيدايش آن در كبد است ليكن غير طبعى [ كه چهار است ] پس آن چهار است مرة الصفرا اين صفرائيست كه رطوبت رقيق بلغميه به او مركب شده است - مرة المحيه و اين آنست كه درآميخته باشد درو رطوبت غليظهء بلغميه - صفراء كرّاثيه و آن مركب است از صفراء سوخته و مرة الصفرا و توليد آن اكثر در معده باشد صفراء زنجاريه و اين گرم‌ترين اجناس صفراست و طبع اين قريب بزهر است و ليكن بلغم طبعى پس اين خونيست ناقص و صلاحيّت آن دارد كه عن‌قريب گردد خون عمده و ليكن غير طبعى [ كه پنج است ] پس اصناف و اقسام او پنج است يكى حلو و آن آنست كه درآميزد درو قدرى از خون - دوم مالح و آن آنست كه مختلط شود به او مرّهء محترقه و اين گرم‌ترين از اصناف بلغم است سويم حامض و آن بلغميست به‌درستى كه در آن عمل و اثر كرده است اندكى حرارت ضعيفه چهارم اعفص و آن آنست كه غالب مىشود بر آن جوهر خاكى و اين كثيف‌ترين از اجناس بلغم است پنجم تفه و آن آنست كه هيچ ذائقه ندارد و غلبه مىكند بر آن جوهر آبى و اين