محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( مترجم : محمد سعيد بخت )
121
قانونچه في الطب ( مستحضر الطبيب و مستبشر اللبيب ) ( فارسى )
بر محللات بوقت انحطاط و ورم [ و اقسام آن ] يا دموى يا صفراوى يا سوداوى يا بلغمى باشد ليكن - دموى پس علامات آن سوزش و زيادتى حرارت ملمس و سرخى رنگ و ضربان و ليكن - صفراوى پس علامات آن حرقت و افزونى حرارت ملمس و زردى رنگ و علاج هر دو فصد است باز تلئين بطبيخ هليله و ماء الفواكه ( اگر باشد ) در بدن اخلاط غليظ باز طلا كنند مقام را باطليه سرد ( و اگر باشد ) سوداوى پس علامات آن سختى موضع و برودت ملمس و سياهى رنگ و علاجش اسهالست به آبى كه برآورد سودا را ( و اگر باشد ) بلغمى پس علامات آن اينكه باشد رخو به حدى كه درمىآيد در آن انگشت و باشد سپيدى و سردى ملمس و علاجش تلئين طبيعت است بانچيكه خارج كند بلغم را فصل هفتمين در سرطان و خنازير ليكن