اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )
پيشگفتار 8
يادگار ( در دانش پزشكى و داروسازى ) ( فارسى )
بهرهمند گردند و در اين دو كتاب راه اختصار را پيموده است يكى خفّى علائى و ديگرى كتاب يادگار است كه اكنون در دسترس اهل علم قرار مىگيرد . اهميّت آثار سيّد اسماعيل جرجانى در اين است كه پس از چند قرن كه مجموعههاى بزرگ پزشكى همچون كامل الصّناعهء على بن عبّاس مجوسى اهوازى و الحاوى و المنصورى محمّد بن زكريّاى رازى و قانون ابن سينا به زبان عربى در دسترس جويندگان علم پزشكى بود آثار جرجانى با زبان شيرين فارسى جلوهاى خاص به خود گرفت و آنان كه عربى نمىدانستند به آسانى مىتوانستند از اين آثار نفيس بهرهمند گردند . ناگفته نماند كه كتابهاى الابنية عن حقائق الأدويهء ابو منصور على هروى در داروشناسى و هداية المتعلّمين ربيع بن احمد اخوينى در پزشكى در جريان همين حركت علمى قرار گرفت كه دانش پزشكى ويژه عربىدانان نباشد . جرجانى براى اينكه امر را بر جويندگان علم دشوار نسازد كوشيد تا اصطلاحات عربى را هم همپايهء مصطلحات فارسى در آثار خود بياورد و در آغاز ذخيره تصريح مىكند به اينكه : « اگرچه اين خدمت به پارسى ساخته آمده است لفظهاى تازى كه معروف است و بيشتر مردمان معنى آن دانند و بتازى گفتن سبكتر باشد آن لفظ هم بتازى ياد كرده آمد تا از تكلّف دور تر باشد و بر زبانها روانتر » . ارباب تراجم جرجانى را با صفات نيك و اخلاق فاضله ياد كردهاند