اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )
57
خُفى علائى ( خف علائى يا الخفية العلائية ) ( فارسى )
بسكنگبين يا آبكامه . و بهترين روزگاري 11 قي كردن را تابستان باشد ، و مرطوب ، " قي " پس از رياضت كند و پيش از طعام ، و محرور ، پس از طعام و شراب 12 كند ، و كسي كه خواهد كه معده او زبون نشود ، پس از آنكه دهان بسته 13 باشد و غرغره كرده مقدار يك مثقال مصطكي سوده بايد كه با شكر 14 يا به آب سيب بخورد ، تا مادههائى كه روى به معده آرد باز دارد ، و با قي ، فضله كه باشد به جانب امعاء دفع كند ، و گلشكر 15 و اطريفل 16 كوچك نيز سود دارد ، و اگر از دارو و " قي " سوزشي در معده تولد كند ، شورباي چرب آن را زائل كند ، خاصه شورباي مرغ فربه ، و اگر " فواق " پديد آيد جرعه جرعه آب گرم مىخورد و عطسه آرد ، و اگر در سينه و پهلوها دردي و تمددي پديد آيد ، به روغن بنفشه يا بابونه بمالند و به آب گرم تكميد 17 كنند ، و تكميد چنان باشد كه مثانه گاو يا مانند آن چيزى پاك كرده و شسته ، پر آب گرم و شراب گرم كنند و بدان موضع مىنهند . داروهاي " قي " آنچه بىخطرست اينست : ( 1 / 81 ) صفتش ، بگيرند : تخم ترب دو 18 درم ، و تخم شبت يك دم ، بوره نان 19 چهار دانگ ، همه را بكوبند و به عسل بسرشند ، پيش از طعام بخورند ، اين يك شراب شربت باشد ، و ترب پاره پاره كنند 20 و اندر غضاره اي 21 نهند توتو 22 و بر هر توئي اندكى نمك پراكنند ، پس مقداري سكنگبين عسلي بر سر آن كنند و يك شب بنهند ، ديگر روز ، پيش از طعام ، آن ترب و آن سكنگبين بخورند و پس طعام بخورند و تدبير " قي " كنند 23 و پياز تر ، دو يا سه در ميان طعام بخورند با ماهي ، " قي " آرد ، و فقاع ( آبجو Beer ) گرم با آب شبت و ماء العسل ( سركنگبين ) بخورند " قي " آرد . و هو اعلم و احكم .