توضيحات : ( 1 ) - خوانندگان محترم توجه داشته باشند در نسخه‌هائي كه از آنها در تصحيح و تنقيح اين كتاب استفاده شد اختلافاتي ديده مىشود كه از اختلاف روش نساخ است و لذا هر جا اين اختلاف ، جزئي بوده از ذكر آن صرف نظر شده است و در مواردي كه اين اختلاف مهم و در خور ذكر بوده ، تذكر داده شده است . ليكن ذكر موارد اختلاف نسخه ها در خطبه كتاب را لازم مىدانيم : نسخه كتابخانه مركزي ) مر ( پس از كلمه " العالمين " و العاقبة للممتقين و در نسخه چاپ كانپور ) كا ( پس از كلمه " علي " رسوله و پس از كلمه " الطاهرين " و سلم كثيرا و در نسخه كتابخانه مجلس ( 1 ) ( مج 1 ) پس از كلمه " و آله " و الطيبين الطاهرين آمده است . ( 2 ) - در بعضي از نسخه ها ، بعد از كلمه " جرجاني " اضافه شده : رحمه الله . و اين نشان دهنده آن است كه كاتب و يا كاتبان براي سيد بزرگوار ذكر خير و احترام قائل شده‌اند و كتابت نسخه پس از در گذشت مرحوم " جرجاني " بوده است . ( 3 ) - كلمه " چون " زائد است و در بعضي از نسخه ها نيست . ( 4 ) - در بعضي از نسخه ها ، پس از " ابو المظفر " ، " اتسز " آمده است . ( 1 / 18 ) اتسز فرزند " قطب الدين محمد " سومين سلطان خوارزمشاهيان است ( سلطنت وى 551 - 521 هجري قمري مطابق با 1156 - 1127 ميلادي و سلطنت پدرش 521 - 490 هجري قمري مطابق با 1127 - 1097 ميلادي بود ) ( نقل از ترجمه طبقات سلاطين اسلام ، ترجمه عباس اقبال ) 0 ( 5 ) - در نسخه‌هاى " كا " و " مر " : كتابي بايستي مختصر . در نسخه مج ( 1 ) : كتابي ديگر مختصر . ( 6 ) - توضيحا اضافه مىشود كه " ذخيره " به نام " قطب الدين محمد خوارزمشاه " پدر " اتسز " مىباشد و " اتسز " دستور تهيه " خفي علائي " را داده است . در بعضي از نسخه ها : " اين مختصر آغاز شد " آمده است ( براي اطلاع بيشتر به مقدمه ذخيره خوارزمشاهي ، چاپ انتشارات بنياد فرهنگ ايران مراجعه شود ) 0 ( 7 ) - در سه نسخه ديگر ، پس از " خاليست " ، آمده است : " و اهل فضل و ارباب صنعت را " 0 ( 8 ) - مقصود از تدبير ، در اصطلاح طب قديم ، توجه و مراقبت و مواظبت قبلي و پيشگيري از بيمارىها و امور مربوط به سلامت آدمي است . ( 9 ) - منظور دقت و توجه به شرب " شراب " ( در صورت ضرورت ) است كه قطعا در دستگاه شاهان مورد داشته است . ( 10 ) - منظور مراقبت و دقت در ميزان خواب و بيداري است . ( 11 ) - " كا " : " حركات و سكنات " 0 منظور مواظبت در ميزان تحرك و توقف‌هاست . ( 12 ) - ترجمه صحيح استفراغ از نظر طبي " تخليه " ( بيرون راندن مواد مضره از بدن ) است كه يكى از انواع آن قي ( بالا آوردن مواد غذايي از معده ) مىباشد كه ميان مردم به غلط به استفراغ مشهور گشته است ، يعني اسم كل به جزء آورده شده است . ( 13 ) - ترجمه صحيح استفراغ از نظر طبي " تخليه " ( بيرون راندن مواد مضره از بدن ) است كه يكى از انواع آن قي ( بالا آوردن مواد غذايي از معده ) مىباشد كه ميان مردم به غلط به استفراغ مشهور گشته است ، يعني اسم كل به جزء آورده شده است . ( 1 / 19 ) ( 14 ) - عرض : آنچه لاحق گردد مردم را از بيمارى و جز آن و گزند 000 ( ناظم الاطباء ) 0 عرض ( جمع آن اعراض ) :