اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )

175

خُفى علائى ( خف علائى يا الخفية العلائية ) ( فارسى )

استفراغ ، سود دارد ، و ميبه و گوارش عود و اقراص الورد ( قرص‌هاى گل سرخ ) موافق باشد . بدين صفت 7 ، بگيرند : گل سرخ سه درم ، عود خام و مصطكي و سنبل و اذخر 8 و سليخه و دارچيني و افسنتين رومي از هر يكى يك درم ، همه را بكوبند و ببيزند و به شراب كهن بسرشند و اقراص كنند ، يك مثقال هر بامداد 9 ، و بعد از آن ، طبيخ انيسون دهند ، و ضمادى از سعد و سنبل و مصطكي 10 و قصب الذيره 11 و اذخر و افسنتين ، به شراب و عصاره آبى بسرشند و بر معده مىنهند . اگر نخست ، داروها به شراب ريحاني تر كنند و آبى را در آتش كنند تا بريان شود و داروها را به گوشت آبى بسرشند و گرم بر معده نهند ، صواب باشد ، و روغن مصطكي مىمالند . ضعيفي قوت معده و شهوت و طعام نابودن علاج آن هر بامداد ، رياضت معتدل و پس رياضت ، گرمابه و ماليدن ، و ترنج پرورده و زنجبيل پرورده 12 به كار داشتن ، و اندر طعامها ، كبر ، به سركه 13 پرورده و پياز ، به سركه پرورده و سير ، به سركه پرورده و شلغم ، به سركه پرورده ، شهوت طعام را بجنباند ، و شراب بودنه 14 كه به آب انار ترش و سكنگبين 15 و سفرجل و پست جو با اندكى سركه و آب ، شهوت محرور را بجنباند و مهيابه 16 شهوت طعام پديد آرد ، و بوي بره بريان و مرغ بريان گرم و بوي نان خانگي گرم ، شهوت پديد آرد ، و اگر حاجت آيد گاه گاه ايارج فيقرا دادن ، سود دارد . شهوت كلبي 17 ( 1 / 213 ) اين علتي است كه مردم را هر ساعت به طعام حاجت افتد . و سبب اين در بيشتر حالها ، سردي معده باشد . و علامت و علاج آن ياد كرده آمدست . و باشد كه سبب آن بسياري سودا باشد كه بفم معده آيد . و علاج آن ، فصد باسليق و اسيلم باشد و گوارش خوزي 18 به كار داشتن و استفراغ . و ديگر علاجها از بابت علاج ماليخوليا بر بايد گزيد و گاه باشد كه سبب سردي معده ، " نزله " دماغي باشد . علاج آن ايارج فيقرا و حب قوقايا خوردن باشد . و علاج " نزله " چنان كه يادكرده آمدست ، كردن . جوع البقره 19 اين علت بيشتري از پس شهوت كلبي افتد و آن گرسنگي همه اندامها باشد كه به غذا حاجتمند بود و معده غذا نخواهد . علامتهاي آن نخست " شهوت كلبي " و " اسهال " بوده باشد و به سبب " اسهال " رگها تهي گشته باشد و قوت ساقط شده و گاه گاه " غشي " افتد . و گاه باشد كه سبب " غشي " بلغم زجاجي 20 باشد ، كه فم معده را سنگين كند و مزاج آن تباه كند ، و قوت جاذبه را به طريق