اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )

164

خُفى علائى ( خف علائى يا الخفية العلائية ) ( فارسى )

توضيحات : ( 1 ) ) - در " كا " ، " ترفيدن " آمده است . طرقيدن تركيدن . ( 2 ) - دميدن : بروز و ظهور و بروز بثور در پوست بدن و شكفتگي و بثره و آبله و انتشار بوها 000 ( ناظم الاطباء ) در ساير نسخه ها ، " دميدگي " آمده است . ( 3 ) - مج 1 ) ، " چهار رگ " را ندارد . چهار رگ : نام دو رگ در لب زبرين و دو رگ در لب زيرين باشد و فصد آن در بيماريهاى دهان و لثه سود دارد ( بحر الجواهر ) ، ( از لغت‌نامه دهخدا ) 0 ( 4 ) - حضض : [ به ضم حاء و ضاد ] ماده عصاره دوائي كه بر دو نوع است هندي و عربي و نوع هندي كه به هندي رسوت گويند عصاره فيل زهرج است و نوع عربي عبارت است از عصاره خولان و داروئي كه از بول شتر سازند ( ناظم الاطباء ) 0 ( 5 ) - كبابه : Cubeba pepper كبابه چيني ( شليمر ) 0 كبابه ، كبابه چيني - Cubeba pepper ( 6 ) - زرنيخ زرد Auripigment و زرنيخ سرخ ( Realgar ترجمه سر الاسرار رازي ) 0 زرنيخ سرخ - Realgar زرنيخ زرد - Auripigment ( 7 ) - كف دريا ) Cuttle fish bone شليمر ( 0 كف دريا 000 زبد البحر ( برهان قاطع ) 0 ( 8 ) - كزمازو ، كزمازج ، كزمازق 000 برجستگيهاي كروي شكل شبيه به فندق كه بر روى درخت گز شاهي حاصل مىشود 0000 ( دهخدا ) ثمر درخت گز 000 ( دهخدا ) 0 در مج 1 ) ، " مازو " آمده است . ( 9 ) - دو نسخه مج 1 ) ، و " كا " ، " و خون آمدن " را اضافه دارد . ( 1 / 203 ) ( 10 ) - جوز السرو 000 ثمره سرو آزاد . ( دهخدا ) 0 دانه سرو . ( 11 ) - در ساير نسخه ها ، " اشخار " آمده است . اشخار بطاس و نوشادر ( ناظم الاطباء ) 0 در زير اين كلمه ، در نسخه مج 1 ) ، " قلياب " آمده است . شخار اشخار شخيره 000 قليائي كه از اشتان گرفته مىشود 000 ( معين ) 0 ( 12 ) - در " مر " ، " سفوفي " آمده است . سفون : داروئي كه بر دندان مالند ، و هر چيز كه دندان را بدان تابان و روشن نمايند . سفوف : ماخوذ از تازي ، كف لمه و هر داروي نرم كوفته و بيخته كه بروي زبان ريخته فرو برند ( ناظم الاطباء ) 0 سفوف ( Powder شليمر ) 0 سنون : 000 داروهاي خشك كوبيده كه براي محكم ساختن و سفيد كردن دندانها به كار رود ( ترجمه و خلاصه اي از بحر الجواهر ) 0 پودر - Powder ( 13 ) - " ملح اندراني " به فارسي نمك سنگ بلوري نامند و او بهترين اقسام 000 ( تحفه ) همان است كه در عرف مردم به " نمك تركي " معروف مىباشد . ( 14 ) - ساير نسخه ها ، پس از " قرنفل " ، كلمه " كبابه " را اضافه دارد . ( 15 ) - در " كا " ، و مج 1 ) ، " بدان يار " و در " مر " ، " با آن يار " آمده است . ( 16 ) - نقيع آب ميوه : آب ميوه خشك كه آن را خيسانيده باشند ، نقيع آلو ( هدايه المتعلمين ) 0 ( 17 ) - در " كا " و " مر " ، " پودنه " و " بودنه " آمده است . ( 18 ) - در " كا " و " مر " ، " فلفل " آمده است . ( 19 ) - كاواك : خالي و تهي و پوچ و بىمغز و ميان كاواك : ميان تهي ( ناظم الاطباء ) 0 ( 20 ) - حماما : هل ( معين ) 0 حماما حب الهال هل ) Cardamom واژه‌هاى گياهى ( دو نسخه " كا " و مج ( 1 ) ،