أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )
71
الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )
سسرد بدون اشاره به اثرش ، در سه مورد نام مىبرد . بقراط « 228 » ( 460 - 355 پيش از ميلاد ) پزشك يونان باستان بود و پدر پزشكى بهشمار مىآيد . آثارش به صورت ترجمه به زبان عربى بر علم پزشكى شرق در سدههاى ميانه تأثير زيادى گذاشته است . بيرونى در مقدمهء صيدنه از فصول بقراط ( « كلمات قصار بقراط » ) همراه با تفسيرهاى جالينوس كه حنين بن اسحق به زبانهاى سريانى و عربى ترجمه كرده بود ، « 229 » نام مىبرد . ارسطوطالس « 230 » ( 384 - 322 پيش از ميلاد ) فيلسوف يونان باستان ، كه تأليفاتش تمام رشتههاى دانش آن زمان را در بر مىگيرد . نام ارسطو در صيدنه در شش مورد ذكر شده كه در چهار مورد از جانوران سخن رفته است ، وانگهى در شمارهء 106 از كتاب الحيوان ارسطو نام برده شده است كه ابن بطريق به زبان عربى ترجمه كرده بود . « 231 » افزونبر آن در هفت مورد نيز از كتاب الاحجار نقل مىشود كه بيرونى چند بار نيز در الجماهر به آن اشاره مىكند . در سدههاى ميانه مىپنداشتند كه مؤلف كتاب سنگها ارسطو است . اما بيرونى نخستين بار ابراز عقيده كرد كه اين كتاب را فيلسوف بزرگ ننوشته بلكه منسوب به اوست . « 232 » درستى اين پيشبينى بيرونى در سده بيستم ، هنگامى كه معلوم شد كتاب الاحجار را در سدهء نهم ( 228 ) . به صورت « ابقراط » نيز ديده مىشود . ( 229 ) . ابن نديم ، 415 ؛ حنين ، XXV ؛ صفا ، 66 ، 82 ، 114 . اين اثر در دستنويسهاى پرشمار بهجا مانده است . I , SB , GAL , Brockelmann ، 368 ؛ منجّد ، « مصادر جديده » ، 248 ، شمارهء 10 . چاپ عربى آن نيز كه تيتلر ( J . Tytler ) ، كلكته 1832 ، انجام داده است ، وجود دارد . ( 230 ) . . در ادبيات شرق اغلب به صورت « ارسطو » ديده مىشود . ( 231 ) . ابن نديم ، 366 ؛ قفطى ، 31 . از قرار معلوم « تاريخ حيوانات » است ؛ صفا ، 94 ، 96 . ( 232 ) . نك . همينجا ، شمارهء 28 ؛ الجماهر ، 41 ، 324 ، 407 .