أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )

620

الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )

( 6 ) . الخمر - شراب انگور ، نك . شمارهء 406 . ( 7 ) . يا باذق - الباذق - معرب « بادهء » فارسى ، Lane ، 174 . ( 8 ) . تكرار در نسخهء اصلى . ( 9 ) . يا كشمش - سلاف الحب . ( 10 ) . نطل ، كشمش را كه مىخيسانند ، نخستين مطبوخ را « سلاف » مىنامند ، و مطبوخى كه با افزايش دوباره آب به دست مىآيد ، « نطل » ناميده مىشود ؛ لسان العرب ، XI ، 666 . 557 . سلع 1 اين گياهى سمى است . عرب‌ها آن را با عشر به [ دم ] گاوهاى وحشى مىآويختند و در حالى كه آويخته را آتش مىزدند ، آنها را رها مىكردند و به اين ترتيب باران طلب مىكردند . مىگويند كه سلع [ گياهى ] سمى است و با نخستين سبزىها پديدار مىشود . نيز مىگويند كه اين يكى از انواع « صبر » است . مىگويند كه سلع از گياهان تهامه است ، [ گياهانى ] كه نه در نجد مىرويند و نه در حجاز كه تهامه را از [ فلات ] نجد جدا مىكند 2 . اين [ گياهان ] عبارت‌اند از : مظ 3 ، صاب ، سلع ، مرخ ، عفار 4 ، سلب 5 ، حضض ، علق 6 و جدل 7 . اما گياهان نجد كه نه در حجاز وجود دارند و نه در تهامه ، عبارت‌اند از : رمث ، عرفج ، عيطوان 8 ، ارطا 9 ، علقا 10 ، قضه 11 ، شكاعى ، حلاوى 12 ، وشح 13 و جعده 14 . مىگويند كه سلع حيواناتى را كه از آن بخورند ، مىكشد . ابو حنيفه : سلع نزديك درخت مىرويد ، سپس به آن مىچسبد و به شكل ريسمانى سبز بالا مىرود . سلع برگ ندارد ، پيچ مىخورد و بالا مىرود . ميوه‌هايى شبيه خوشه‌هاى كوچك انگور دارد و هنگامى كه مىرسند سياه مىشوند ؛ فقط ميمون‌ها آنها را مىخورند . اگر آن را بشكنيم 15 ، مايعى چسبناك و شفاف از آن جارى مىشود كه به صورت نخ [ كشيده مىشود ] . [ سلع ] كلا سم است . خارهايش به صورت كرك است . ( 1 ) . سه گياه به اين نام شهرت دارد : الف Saelanthus quadragonus Forsk . ، مترادف Cissus quadrangularis L . و Lane ; Vitis quadrangularis Wall . ، 1407 ؛ عيسى ، 5 190 ؛ بدويان ، 3613 ؛ ب ) Cacalia sonchifolia L . مترادف Lane ; Emilia sonchifolia D . C . ، 1407 ؛ عيسى ، 8 75 ؛ پ ) Lane ; Senecio hadiensis Forsk . ، 1407 ؛ عيسى ، 11 167 . ( 2 ) . الحجاز و الحاجز ، بايد خواند الحجاز الحاجز .