أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )
591
الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )
تيز و خوش پايدار شبيه بوى ناردين است و شور نيست . اما پوك و خرد شده كه بوى چيز كپك زده را دارد ، نيكو نيست . پولس : جانشين آن جوز سليخه است . ابن ماسويه : جانشين آن به وزن برابر طالسفر است . جالينوس : نيرويش همان نيروى سنبل معطر است . ابن ماسويه : جانشين آن فرنجمشك بستانى است . ابن ماسويه 6 : ساذج « مامستان » 7 ناميده مىشود و آن برگ فرنجمشك است . اين گياه در هند [ مىرويد ] . ساذج هندى شاخههايى شبيه شاخههاى شاهسفرم و برگهاى نازك [ به آرامى ] مالش داده شده است ، بوى خوش دارد و شبيه چيزى است كه از چوب پوسيدهء از هم پاشيده مىريزد . پولس و ابو الخير : فوللن 8 ساذج هندى است . در كنارش نوشته شده است : اين نام [ نيز ] ديده مىشود و آن را همچون گياهى شبيه اشنه 9 تفسير مىكنند . آن دو نوع است : تخم 10 يكى از آنها ريز است شبيه خشخاش ، و ديگرى به زيتون تازه پديد آمده مىماند 11 . ( 1 ) . Malabathrum ، برگهاى Cinnamomum citriodorum Thwait ، يا C . tamala Nees . ؛ سراپيون ، 459 ؛ ابو منصور ، 326 ؛ ابن سينا ، 479 ؛ عيسى ، 4 49 ؛ II , Low ، 117 - 118 . ساذج معرب « ساده » فارسى است ، II , Vullers ، 183 ؛ Lane ، 1282 . ( 2 ) . نسخهء الف : كندبير ، نسخهء فارسى : كندپتر ، طبق Platts ( 350 ) و Dutt ( 225 ) Cinnamomum tamala Nees . به سانسكريت tejapatra ناميده مىشود ؛ II , Low ، 117 : tej - pat , temalpater . ( 3 ) . نسخههاى الف و ب : النور ، بايد خواند الفو ، قس . ديوسكوريد ، I ، 9 ؛ ابن سينا ، 479 ، يادداشت 5 ؛ نسخهء فارسى : ردين ( روين ) - « روناس » ، يعنى مؤلف نسخه فارسى « الفوة » خوانده است . ( 4 ) . عدس الماء ، نك . شمارهء 695 . ( 5 ) . ليس له عدس ( ؟ ) اصل . ( 6 ) . تكرار در نسخهء اصلى . ( 7 ) . نسخهء الف : مامستان ، II , Vullers ، 1124 : مامهستان ، عيسى ، 4 49 : مابهستان . ( 8 ) . نسخهء الف : فوللن ، بايد خواند فوللن - يونانى ، ديوسكوريد ، III ، 120 . اما در متن ديوسكوريد از واژه « ساذج » نام برده نمىشود . II , Low ، 117 : Phyllon - Malabathrum . ( 9 ) . شجر يشبه الاشنة ، ديوسكوريد ، III ، 120 : ورق شبيه بالاشنة . اشنه - گلسنگ ، نك . شمارهء 58 .