أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )
507
الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )
416 . دارصينى 1 - دارچين جالينوس 2 : گروهى از [ پزشكان ] مىپندارند كه [ دارچين ] با گذشت زمان ضعيف نمىشود ؛ من آن را آزمايش كردهام ، [ دارچين ] تازه قوىتر از كهنه است . بهترين [ دارچين ] بسيار خوشبو است ، مزهء تند دارد اما با سوزش خود آزاردهنده نيست ، رنگش همانند رنگ خشت ناپختهاى 3 است كه اندكى رنگ قهوهاى تيره 4 [ به گل ] افزوده باشند . ديسقوريدس : بهترين [ دارچين ] - تازه به رنگ خاكسترى تيره و سرخفام است ؛ چوبش نازك و صاف است ، شاخههايش تنگ هم قرار گرفتهاند ، خوشبو است با اندك بوى سداب يا زيره دشتى در آن . در آن تندى و سوزش و اندكى شورى همراه با شيرينى 5 وجود دارد ، به سرعت از هم نمىپاشد ، در آغاز آزمايش با بوى خود سوراخهاى بينى را پر مىكند و نمىگذارد جز آن چيزى ديگر را تشخيص دهيم . اگر آن را بشكنيم ، [ مادهء ] موجود ميان شاخههايش شبيه گرد و خاك است . نوع كوهى [ دارچين ] وجود دارد ، كلفت و كوتاه و ياقوتى رنگ است ، پوستش شبيه « سليخهء » 6 سرخ است ، سخت است ، [ به آسانى ] نمىشكند و ريشهء كلفت دارد . اگر يكى از اين انواع [ دارچين ] داراى بويى شبيه [ بوى ] « كندر » 7 يا مورد و يا « سليخه » باشد يا اين كه بوى خوش با بوى بد درآميخته باشد ، [ نوع ] متوسط يا بد است . بدترين [ نوع دارچين ] آن است كه رنگ سفيد يا چوب چين خورده يا چوب صاف ريشه داشته باشد 8 . دارچين زنگبارى 9 با بوى بد نيز وجود دارد . [ دارچين ] را با گياهى كه بوى ضيعفى دارد ، مىآميزند . گاهى چيزهايى شبيه دارچين با بوى ضعيف در گياهان يافت مىشود . جالينوس : اگر مىخواهى [ نيروى دارچين ] مدتى طولانى باقى بماند ، آن را بساى ، با شراب خمير كن ، به صورت قرص درآر ، در سايه خشك كن و جمع و جور كن . * العمانى 10 : اگر از سرنديب بگذرى به جزيره كولتملى 11 مىرسى ، از آنجا دارچين مىآورند ، آن به هندى تج 12 [ ناميده مىشود ] . ابو معاذ : [ دارچين ] دروغى و دارچين چوبى 13 همان قرفه 14 است . پولس مىگويد كه جانشين [ دارچين ] ، سليخه به مقدار برابر است . جالينوس : در صورت لزوم سليخه خوب را به عنوان جانشين آن در ايارج فيقرا 15 به كار بر . ابن ماسويه مىافزايد : به صورت پوست كنده . مىگويند كه جالينوس دو برابر مقدارش كبابه 16 به كار مىبرد . برخى از مردمان بهجاى [ دارچين ] در معجونها دو برابر [ مقدارش ] ابهل 17 مىريزند ، زيرا [ شيرهها ] را رقيق و حل مىكند . اما نبايد آن را براى