أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )

474

الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )

375 . خزف التّنور 1 - سفال پاره‌هاى تنور به رومى استراقون 2 ، به سريانى حصباد تنّورا 3 [ ناميده مىشود ] . ( 1 ) . قس . ديوسكوريد ، V ، 132 ؛ سراپيون ، 118 ؛ ابن سينا ، 762 . ( 2 ) . نسخهء الف : سذيقون ، نسخهء فارسى : سريقون ، بر بهلول ، 15 1391 : سريقون [ ] - زنجفر ( شنگرف ) و اسرنج ( سرنج ) ، نسخهء پ استراقون ( يونانى ) مىخواند ، ديوسكوريد ، V ، 132 . ( 3 ) . حصاد تنورا ، باد خواند حصباد تنورا . اين عنوان معلوم نيست چرا در حاشيهء نسخهء الف ( ورق 57 ب ) نيز تكرار شده است . در آنجا نام سريانى به شكل حصباد تنورا آمده است . 376 . خطمى 1 به رومى لاثوس 2 و انوكسا 3 ، به سريانى حلمثا 4 و نطفثا 5 ، به فارسى خيروج 6 [ ناميده مىشود ] . جالينوس : ابسقوس 7 . ديسقوريدس : الثايا 8 - اين خطمى دشتى با برگ‌هاى ريز است . برخىها آن را خبّازى برّى 9 مىنامند ، برگ‌هايش مانند توت گرد است و گل‌هايش مانند گل سرخ - سرخ . طولش يك ارش ، ريشه چسبناك و بخش ميانىاش سفيد است . گل‌هايش همان الثايا 10 ست . مىگويند كه اين هشت دهان 11 فارسى است . * ابو سعيد بن دوست مىگويد : نمىدانند غزهاى نصارا * چون مىگريخت اسد 12 از آنها كه الله راست لشكرى * و خطمى را در آنجايى مىگويند كه ارسلان الجاذب ، خبو الخطمى 13 را به سوى آنها [ غزها ] پرتاب كرد و بسيارى از آنها نابود شدند 14 . ابو حنيفه : خطمى با فتحهء [ حرف ] « حاء » است 15 . پولس : خطمى نوعى پنيرك دشتى است . ( 1 ) . Althaea officinalis L . ؛ سراپيون ، 124 ؛ ابو منصور ، 176 ؛ ابن سينا ، 748 . تقريبا تمام فرهنگ‌ها با نشانه‌گذارى ، خطمى مىنويسند ، اما ابو حنيفه ( 349 ) به‌خصوص تأكيد مىكند كه اين واژه را بايد خطمى خواند . ( 2 ) . نسخهء الف : لاثوس ، و همين‌گونه نيز در بر بهلول ، 4 936 ؛ نسخهء فارسى : اثوس ، و هر دو تحريف يونانى است ( الثايا يا الثاء ، قس . ديوسكوريد ، III ، 139 ) . ( 3 ) . نسخهء الف : انونكسا ، نسخهء فارسى : اثويكسا ، بر بهلول ، 25 202 : انوكسا يونانى .