أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )
381
الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )
حكايت كند كه از غرايب درختى كه منبت او در بيابان باشد ، درخت زنابير است ؛ يكى را از او زنباره ، زنبوره و زنبيره 20 گويند . او نوعى است از انواع درخت انجير و او را حلوانى گويند . ( 1 ) . Ficus carica L . ؛ سراپيون ، 473 ؛ ابو منصور ، 88 ؛ ابن سينا ، 736 . نام فارسى و تركى اين درخت ، انجير است ، و اينژير روسى نيز از همينجاست . ( 2 ) . صيكة ، يونانى ، ديوسكوريد ، I ، 144 . ( 3 ) . آغاز دومين افتادگى در نسخهء الف ( نك . همينجا ، ص ؟ ) . ترجمهء بعدى تا شمارهء 270 از روى نسخهء فارسى ( ورقهاى 47 ب - 54 ب ) صورت گرفته است . ( 4 ) . يا « تخمها » - جمله حبوبها . ( 5 ) . نهنگ - نام فارسى تمساح ، II , Vullers ، 1381 . ( 6 ) . تصحيف در نسخهء فارسى : فكّ زيرين جنباند . ( 7 ) . نسخهء فارسى : حمير ، بايد خواند جميز - Ficus sycomorus L . ؛ غافقى ، 199 ؛ Lane ، 457 . ( 8 ) . امرود ، نك . شمارهء 920 . ( 9 ) . كبك ، بايد خواند كيك . احتمالا blastophage - زنبور انجير . ( 10 ) . قس . ديوسكوريد ، I ، 143 . ( 11 ) . أصّم ، ديوسكوريد ، I ، 143 و ابن سينا ، 154 : « آنها شيرينتر از انجير نارسيده [ التين الفجّ ] اند » . ( 12 ) . تين أحمق - يونانى . ( 13 ) . نسخهء فارسى : مقولاوس ، احتمالا بهجاى نيقولاوس . ( 14 ) . شاه انجير . ( 15 ) . درخت كلنار ، بايد خواند درخت كنار - نام فارسى سدر ، نك . شمارهء 528 ، II , Vullers ، 891 . ( 16 ) . انجير وزيرى . ( 17 ) . انجير حلوانى ، حلوان - شهرى در غرب ايران . ( 18 ) . كازرونى ( ورق 292 ب ) اينجاى متن را نقل مىكند : قال صاحب الصيدنة يكون ببغداد تين يقال له « وزيرى » منسوب الى « ابن الزيات » لانه راح بسامرة و امر بوصل الحلوانى بالشامى فسموا ما اثمر وزيريا و نقل الى بغداد . مؤلف الصيدنه مىگويد : در بغداد انجيرى است كه وزيرى مىنامند ، آن را با [ نام ] « ابن الزيات » مربوط مىكنند زيرا او هنگامى كه عازم سفر به سامره بود ، فرمود تا [ انجير ] حلوانى را به شامى پيوند زدند . ميوه [ درخت تازه ] را « وزيرى » ناميدند و آن را به بغداد بردند » . ( 19 ) . نسخهء فارسى : سرقم ، بايد خواند سوقم - Lane , Ficus sycomorus L . ، 1384 . ( 20 ) . زنبارة ، زنبورة ، زنبيرة ، قس . Lane ، 1256 .