گويى مرواريد ناب است پاشيده بر فيروزه » 12 ابو حنيفه مىگويد كه ترنجبين از جنس مغافير 13 است . روى خار [ گياه ] قرار مىگيرد و به همين جهت در آن بسى خار است كه حتى از آن پرهيز مىكنند . محمد سوقابادى مىگويد : « منّ » 14 همانند برف ، و مىگويند همانند نان ريزه ، بر اسرائيليان باريد . ادعا مىكنند كه اين ترنجبين است ، نيز مىگويند كه اين زنجبيل 15 است . اما اين گفته نادرست است . ( 1 ) . شكل عربى ترنگبين فارسى ( I , Vullers ، 440 ) ؛ اين ، ماده قندى شيرين است كه در فصل گرما از خارشتر . Alhagi camelorum Fisch يا Alhagi maurorum Tourn . مىتراود ؛ سراپيون ، 360 و 497 ؛ ابو منصور ، 91 ؛ ابن سينا ، 724 ؛ ميمون ، 386 . ( 2 ) . الشهد ، به عربى به معناى عسل‌شان است ؛ نك . شمارهء 624 . ( 3 ) . نسخه‌هاى الف ، ب ، پ : بالرومية ( به رومى ) و سپس نام هندى اين ماده مىآيد . ظاهرا در اينجا تصحيف آشكار صورت گرفته يا افتادگى وجود دارد . ( 4 ) . جواساسكر ، از جواسا - خارشتر ( Platts ، 394 ) و سكّر - قند ( Platts ، 664 ) . اين ماده به سانسكريت يسسركره ناميده مىشود ؛ Dutt ، 146 . ( 5 ) . ارود ، II , Vullers ، 1536 : ارور - به‌طور كلى گياه ، اما خارشتر - راويد يا راويز ؛ قس . Vullers ، II ، 13 . ( 6 ) . اشترانگبين در فرهنگ‌ها ثبت نشده است . ( 7 ) . اشترخار يا خارشتر فارسى . ( 8 ) . الكشوث ، نك . شماره ، 905 . ( 9 ) . القند - شكل عربى « كند » فارسى كه ممكن است به معناى آب‌نبات و شكر باشد ؛ نك . شمارهء 411 يادداشت 4 . ( 10 ) . الفانيد ، نك . شمارهء 763 . ( 11 ) . طبرزد - شكل عربى تبرزد فارسى - « ريزريز شده با تبر » ؛ اين ، آب‌نبات ( Lane ، 1822 ) يا قند سفت سفيد ( ميمون ، 289 ) است . ( 12 ) . الفيروزج - فيروزه - كانى آبى يا سبز متمايل به آبى . نك . الجماهر ، 158 . ( 13 ) . المغافير جمع المغفور يا المغفر ، « منّ » قندى را كه روى برخى از گياهان مىنشيند ، چنين ناميده‌اند ، نك . شمارهء 1005 . ( 14 ) . المن ، اشاره است به قرآن كريم : وَ أَنْزَلْنا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَ السَّلْوى - « . . . و برايتان منّ و بلدرچين فرو فرستاديم » . قرآن كريم ، سورهء دوم ، آيهء 54 . نيز نك . شمارهء 1019 .