أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )
336
الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )
110 ؛ عيسى ، 11 83 : Ficus palmata Forsk . 173 . بلم 1 اين - ماهى كوچك حساس 2 است و اگر [ از نظر طول ] بيش از نيم اصبع 3 باشد ، آنگاه شيم 4 است ؛ به نام هازبا 5 [ نيز ] معروف است . سپس تا پايان رشد خود « شيم » ناميده مىشود . اگر در آبهاى جارى روى سنگريزهها يافت شود يا در چشمهها و كاريزها پنهان شود ، آنگاه آن را صخورى 6 [ مىنامند ] . بهترين آنها ريزترين آنهاست . ( 1 ) . از فرهنگهاى قديمى فقط تاج العروس ، VIII ( 205 ) اين واژه را مىآورد و آن را به عنوان ماهى ريز ( صغار السمك ) معنى مىكند . فرهنگهاى امروزى ( بارانوف ، 103 ؛ Wehr ، 65 ) آن را با Engraulis encrausicholus L . ( ماهى كوچك دريا به درازاى 15 سانتيمتر ) يكسان مىدانند . اين عنوان در نسخهء فارسى حذف شده است . ( 2 ) . حساس السمك الصغار ، طبق لسان العرب ، VI ( 53 ) ، حساس ماهىاى ريز در بحرين است كه آن را تا ناپديد شدن كامل رطوبت ، خشك مىكنند ؛ آن را الهفّ نيز مىنامند . I , Dozy ، 137 و II ، 754 : خسّاس . ( 3 ) . يك اصبع برابر با 125 / 3 سانتيمتر است . ( 4 ) . الشيم ، قس . Lane ، 1634 ( 5 ) . الهازبا ، نك . شمارهء 1084 . ( 6 ) . الصخورى - « ماهى سنگلاخ » . 174 . بلسن 1 - عدس دربارهاش گفته شده كه آن عدس است ، اين [ نام ] نيز به ويژه بين ساكنان مكه معمول شده است . ( 1 ) . مترادف عدس عربى - Lens esculenta Moench . ؛ ابو حنيفه ، 113 ؛ بيطار ، 350 ؛ لسان العرب ، VI ، 30 ؛ عيسى ، 1 107 ؛ I , Vullers ، 258 ، نيز نك . شمارهء 693 . 175 . بلّوط 1 - درخت و ميوهء آن در الحاوى و كتاب الاغذيه [ گفته مىشود ] - فكر مىكنم كه اين نقل از اورباسيوس است - ارزش غذايى [ ميوه بلوط ] از ارزش غذايى ديگر ميوهها بيشتر است و حتى به