أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )

259

الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )

مىرسد . اما [ بابونه ] وحشى ، و آن « بابونج » است . رازى دربارهء « اقحوان » مىگويد كه اين « بابونج » سفيد است و گل‌هايش سفيد . او با اين سخن مىفهماند كه برگ‌هاى اين گياه [ نيز ] سفيد است . اما چنين نيست . [ واژهء ] « سفيد » بايد مربوط به گلبرگ‌هاى گل باشد كه ميانهء زردرنگ را در بر گرفته‌اند . رنگ سفيد در [ گلبرگ‌هاى ] « بابونهء » وحشى نيز خالص نيست و به همين جهت دربارهء « بهار » گفته مىشود كه آن يكى از انواع « اقحوان » است ، زيرا آن نيز گلبرگ‌هاى [ ميانى ] زرد دارد و از نظر شكل [ با بابونه ] شباهت دارد اما درشت‌تر از آن است . ابو معاذ مىگويد : [ اقحوان ] همان « كافورى » با گل‌هاى سفيد بسيار است . گفتيم كه نسبت [ بابونه ] به كافور با بوى برگ‌هايش هنگام پيدايش ، ارتباط دارد . ابن ماسويه مىگويد كه [ اقحوان ] همان « بابونج » است و سپس آن را چنين توصيف مىكند : ساقه‌هاى سبز و گل‌هاى زرد گنبدى با گلبرگ‌هاى سفيد در گرداگرد آنها دارد كه دندان را به آن تشبيه مىكنند . بوى تند و مزهء تلخ دارد . ديسقوريدس مىگويد : [ اقحوان ] در بهار مىرويد و بر سه نوع است . شاخه‌هاى بسيار ، برگ‌هاى ريز ، باريك و گرد دارد ، گل‌ها در ميانه سفيد ، [ در كناره ] زردوش شبيه گردن‌بند است . 14 در اينجا ظاهرا اشتباهى از سوى مترجم روى داده و دو رنگ را خلاف گفتهء [ ديوسكوريد ] آورده است . 15 پولس مىگويد : [ بابونه ] دو نوع است - سفيد و سرخ . جبريل مىگويد كه برخى از [ بابونه‌ها ] سفيد و برخى زردند . او كه از دو [ رنگ ] سخن مىگويد ، احتمالا [ به گلبرگ‌هاى ] گرداگرد ميانه اشاره دارد . ( 1 ) . Matricaria parthenium L . و Chrysanthemum ; Matricaria chamomilla L . parthenium Pers . يا Pyrethrum parthenium Smith ؛ سراپيون ، 7 ؛ ابو منصور ، 22 ؛ ابن سينا ، 15 ؛ غافقى ، 48 ؛ ميمون ، 20 . نام اقحوان احتمالا از اكحوان يا اكحوان فارسى است ؛ I , Vullers ، 116 . ( 2 ) . در پى آن ، در ورقه چسبانده شده ( نك . همين‌جا ص 22 ) ، عنوان « اقطى » نوشته شده است . سمت چپ سطرها كثيف شده و به همين سبب برخى از واژه‌ها خوانده نمىشود ؛ متن پشت ورقه نيز تقريبا به‌طور كامل ناخواناست . « اقطى [ از يونانى - Sambucus Ebulus L . , Sambucus nigra L . ؛ تئوفراست ، ص 529 ؛ ميمون ، 57 ؛ عيسى ، 162 ؛ ابن سينا ، 244 ، يادداشت 2 ] . اين گياه بر دو نوع است - درختى و علفى ، هر دو