أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )
21
الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )
از آخرين فصل يعنى فصل پنجم پيشگفتار درمىيابيم ، همان گونه كه پيش از اين گفته شد ، كه بيرونى در دوران جوانى به نامهاى يونانى گياهان علاقهمند بوده است . او مىنويسد كه در آن سالها يك يونانى در خوارزم زندگى مىكرد و نام گياهان را به يونانى از او مىپرسيد و يادداشت مىكرد ( احتمالا به خط عربى ) . بيرونى در اين مورد از نارسايى خط عربى سخن مىگويد كه نقل صحيح واژههاى غير عرب به كمك آن هميشه امكانپذير نيست . نيز به لغزشهاى مترجمهاى عربى آثار مؤلفان يونانى و وضع بد دستنويسها اشاره مىكند . بيرونى در ضمن برخى از منابع را كه در نوشتن صيدنه از آنها استفاده كرده نام مىبرد . بيرونى در همين فصل مخصوصا قيد مىكند كه در كتاب خود معمولا به خواص داروها اشاره نخواهد كرد ، و در پايان اصول ترتيب الفبايى نام مواد دارويى را در صيدنه خود توضيح مىدهد . عنوانها پس از پيشگفتار قرار گرفتهاند و هر عنوان به توصيف يك مادهء دارويى اختصاص دارد . تعداد عنوانها 1116 است كه به ترتيب الفبا و مطابق با تعداد حرفهاى الفباى عربى در 29 بخش گرد آمدهاند . « 25 » بخش يكم ( حرف الف ) شامل 122 عنوان است ؛ دوم ( با ) - 76 ؛ سوم ( تا ) - 31 ؛ چهارم ( ثا ) - 7 ؛ پنجم ( جيم ) - 45 ؛ ششم ( حا ) - 81 ؛ هفتم ( خا ) - 50 ؛ هشتم ( دال ) - 38 ؛ نهم ( ذال ) - 5 ؛ دهم ( را ) - 24 ؛ يازدهم ( زا ) - 39 ؛ دوازدهم ( سين ) - 69 ؛ سيزدهم ( شين ) - 43 ؛ چهاردهم ( صاد ) - 20 ؛ پانزدهم ( ضاد ) - 7 ؛ شانزدهم ( طا ) - 31 ؛ هفدهم ( ظا ) - 1 ؛ هجدهم ( عين ) - 55 ؛ نوزدهم ( غين ) - 12 ؛ بيستم ( فا ) - 50 ؛ بيست و يكم ( قاف ) - 64 ؛ بيست و دوم ( كاف ) - 65 ؛ بيست و سوم ( لام ) - 26 ؛ بيست و چهارم ( ميم ) - 72 ؛ بيست و پنجم ( نون ) - 34 ؛ بيست و ششم ( واو ) - 15 ؛ بيست و هفتم ( ها ) - 22 ؛ بيست و هشتم ( لام الف ) - 3 ؛ بيست و نهم ( يا ) - 9 . عنوانها از نظر حجم متفاوتاند - از چند واژه تا چند صفحه و اين به احتمال زياد نه تنها ناتمام بودن صيدنه بلكه اهمّيّت و شهرت مادهء دارويى را نشان مىدهد . شرح مواد دارويى در عنوانها تقريبا به اين شيوه صورت مىگيرد : ( 25 ) . اين بخشها در نسخهء اصلى « حرف » ناميده شده است . در الفباى عربى 28 حرف وجود دارد . در صيدنه واژههايى كه با لام الف ( لا ) شروع مىشوند ، در بخش جداگانهاى آمده است .