أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )

171

الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )

آنهاست كه اگر در نظر گرفته نشود ، معناى خود را از دست مىدهد . حال اگر غفلت در تطبيق و اهمال در تصحيح به هنگام مقابله را ، كه در ميان مردم ما عادى است ، به آن بيفزاييم ، آن‌گاه بود و نبود كتاب و حتى دانستن و ندانستن آنچه در آن است ، يكسان خواهد بود . اگر اين آفت نبود ، آن‌گاه نقل نام‌هاى يونانى موجود در كتاب‌هاى ديسقوريدس ، جالينوس ، پولس و اوريباسيوس كه به زبان عربى ترجمه شده كافى مىنمود . « 147 » اما هيچ اعتمادى به اين [ ترجمه ] ها نداريم و از تغييرات در نسخه‌هاى آنها در امان نيستيم . مترجمان اين [ كتاب‌ها ] را خيانتى ديگر است يعنى : برخى از مواد دارويى را كه در سرزمين ما يافت مىشود و براى آنها در زبان عربى نامى وجود دارد ، بدون تغيير به همان زبان يونانى به‌جا گذاشته‌اند ، به گونه‌اى كه پس از ترجمه نيز به توضيح نياز دارد مانند « كرفس كوهى » « 148 » ، « هويج وحشى » « 149 » ، « زرشك » « 150 » ، « بزريش » « 151 » و جز اينها . آنها اين [ نام‌ها ] را به زبان عربى ترجمه نكرده‌اند ، هم‌چنان‌كه نام كتاب‌هاى منطق « مدخل » « 152 » ، « مقولات » « 153 » ، « عبارت » « 154 » و « قياس و برهان » « 155 » ترجمه نشده است و در نتيجه تنفر و * ( 147 ) . ترجمهء اى . يو . كراچكوفسكى ، IV ، 255 . ( 148 ) . الكرفس الجبلى . بيرونى مىخواهد بگويد كه در ترجمهء عربى ديوسكوريد و ديگر مؤلفان ، نام اين گياه به همان زبان يونانى ( اوراسالينون ) به‌جا گذاشته شده است . نك . ديوسكوريد ، III ، 61 ؛ قس . همين‌جا شمارهء 896 ، يادداشت 15 . ( 149 ) . الجزر البرى . در ترجمهء عربى ديوسكوريد ، III ، 68 : دوقس ؛ قس . همين‌جا ، شماره‌هاى 254 و 442 . ( 150 ) . الزرشك . معمولا به‌جاى اين نام فارسى ، نام انبرباريس به كار مىرود . نك . شماره‌هاى 92 و 490 ؛ Vorwort ، 43 ، يادداشت 3 . ( 151 ) . لحية التيس . نك . شماره‌هاى 942 و 1102 . قس . ديوسكوريد ، I ، 104 ، 119 و III ، 7 . ( 152 ) . المدخل . به‌جاى اين نام عربى كتاب ، اغلب نام يونانى آن ايساغوجى [ ] به كار مىرود . اين نام به مدخلى بر مقولات ارسطو فرفوريوس نوافلاطونى ( حدود 304 ميلادى درگذشت ) داده شده است . ( 153 ) . المقولات . اين كتاب را بيشتر به نام قاطيغورياس [ ] يعنى يكى از بخش‌هاى ارغنون ارسطو نقل كرده‌اند . ( 154 ) . العبارة . نام يونانى كتاب ، بارى ارميناس [ ] است . ( 155 ) . القياس و البرهان . از اين كتاب ارسطو نيز بيشتر به صورت انالوطيقا [ ] نام برده مىشود .