( « كرونولژى » ) را تأليف كرد . بيرونى در حدود 1004 به خوارزم بازگشت و در دربار خوارزمشاه ابو العباس مأمون بن مأمون ( 1009 - 1017 ) مورد احترام قرار گرفت . محمود غزنوى ( 998 - 1030 ) در سال 1017 خوارزم را به تسلط درآورد و بيرونى در همان سال به همراه برخى از ديگر دانشمندان ناگزير در پى سلطان فاتح به غزنه رفت و تا پايان زندگى خويش همان‌جا مىزيست . بيرونى با وجود محيط نامساعد پايتخت سلطان محمود ، همهء زندگى خود را وقف پژوهش‌هاى علمى مىكند . او چند بار همراه با سپاه سلطان به هند مىرود و از اين فرصت‌ها براى مطالعه و تحقيق اين سرزمين استفاده مىكند . نتيجهء اين مطالعات اثر معروف دربارهء هند است كه در سال 1030 به پايان رسيد . پيش از آن در سال 1025 تحديد نهايات الاماكن را به انجام رسانده بود . بيرونى اثر بزرگ خود در رياضى و نجوم ، قانون مسعودى ، را به سلطان مسعود ( 1030 - 1041 ) جانشين محمود اهدا كرده است . اثر بزرگ در كان‌شناسى كتاب الجماهر فى معرفة الجواهر را پس از مسعود در زمان سلطنت سلطان مودود ( 1041 - 1048 ) مىنويسد و در اواخر زندگى خويش صيدنه را تأليف مىكند . بيرونى در دوم رجب 440 / 11 دسامبر 1048 درگذشت . « 8 » در صيدنه اثرى از مدح و اهدانامهء معمول ديده نمىشود و از هدف‌هاى نوشتن آن نيز مستقيما سخنى نرفته است . اما از پيش‌گفتار آن معلوم مىشود كه بيرونى از سال‌هاى جوانى به گياهان دارويى و نام آنها به ديگر زبان‌ها علاقه‌مند بوده است . او مىنويسد : « بنا به طبيعت خويش از دوران جوانى و به مقتضاى سن [ خود ] و اوضاع و احوال ، بيش از اندازه به دانش‌اندوزى اشتياق داشته‌ام و كافى است تا شاهدى در اين مورد بياورم : در سرزمين ما [ در آن زمان ] يك يونانى اقامت داشت و من دانه‌ها ، تخم‌ها ، ميوه‌ها و گياهان و جز اينها را [ به نزدش ] مىبردم و مىپرسيدم نام آنها به زبان او چيست و [ نام ] آنها را يادداشت مىكردم « 9 » » . علاقهء ديرين بيرونى به طبيعت و از آن جمله به جهان گياهان و جانوران را مىتوان در آثار اوليه‌اش پىگيرى كرد . مثلا ، در آثار الباقيه ( نوشته شده در حدود سال 1000 ) ( 8 ) . نك . همين‌جا ، ص 173 ، يادداشت 171 . ( 9 ) . نك . همين‌جا ، ص 170 .