أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )

151

الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )

[ مقدمه ] صيدنه [ داروشناسى ] مشهورتر از صيدله و صيدلانى [ داروشناسى ] مشهورتر از صيدنانى است . صيدلانى به كار گردآورى داروها از پسنديده‌ترين انواع و گزينش بهترين جنس چه ساده و چه مركب از روى بهترين تركيب‌ها مىپردازد ، تركيب‌هايى كه پزشكان برجسته يك بار براى هميشه برايش معيّن كرده‌اند . اگر ارتقا در صنعت پزشكى را از پايين‌ترين [ مرحله ] به عالىترين در نظر گيريم ، [ داروشناسى ] نخستين مرحله از مراحل آن است . گاهى آن را از مراحل [ پزشكى ] به شمار نمىآورند بلكه خودبه‌خود مستقل و جدا مىدانند ، همان گونه كه فرهنگ‌نويسى از صنعت سبك‌شناسى « 10 » ، عروض از هنر شاعرى و منطق از فلسفه جداست و اين از آن جهت است كه آنها ابزارى براى اين [ علوم ] اند و نه از اجزاى آنها . « 11 » مرحلهء عالى پزشكى فراگرفتن علوم طبيعى است كه در اصول خود نيازمند براهين [ منطقى ] است . حال اگر از آنجا در راه تحليل قدم گذاريم ، آن‌گاه ديگر راه‌هاى آن [ مراحل ] روشن مىشود [ و پژوهشگر ] به داروشناسى دست مىيابد . اما اگر از داروشناسى آغاز شود ، آن‌گاه تقليد كوركورانه « 12 » به‌ويژه در اين پايين‌ترين [ مرحله ] غلبه مىيابد . به اين ترتيب ، در آن [ در داروشناسى ] ، تقليد و دريافت از راه شنيدن مسلط است و ارتقا در آن به يارى تعليم نزد استادان ميسر است . سپس كارورزى درازمدت [ بايد ] كه شكل داروها و نوع و كيفيت آنها در طبيعت [ داروساز ] نقش بندد تا در تمييز دادن يك [ دارو ] از ديگرى سردرگم نشود . مشاهده‌هاى بسيار امكان به ياد ماندن ديده‌ها را فراهم مىآورد و اين را بايد در همهء صنعت‌ها انتظار داشت ، همان گونه كه در يك اندرز گفته شده است : « دانش تو چنان باشد كه حتى برهنگى نيز آن را از تو نگيرد و رطوبت حمام فاسدش نكند » . * حافظه همهء ( 10 ) . كتب اللغة عن صناعة الترسل . ( 11 ) . قس . كريموف . « طبقه‌بندى علوم به عقيدهء ابن سينا » . مدارك نخستين كنفرانس علمى خاورشناسان در تاشكند ، تاشكند 1958 ، ص 989 . ( 12 ) . ترجمهء مستقيم : « تاريكى تقليد » - ظلام التقليد .