أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )
136
الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )
فارسى نوشته شده است : « بر پيشانى او » « 630 » . اما دربارهء ديگر جاهاى آسيبديده و مبهم متن صيدنه ، بسيارى از آنها را ممكن بود از راه مقابله صيدنه با منابعى كه نام آنها در صيدنه آمده است ، بر طرف كرد . اما متأسفانه ، تمام آثار نامبرده در صيدنه اصلا به ما نرسيده و به تمام آنچه محفوظ مانده نيز دسترسى نداريم . باوجود اين ، برخى از منابع عمده مانند ترجمهء عربى كتاب ادويه ديوسكوريد ، بخشى از كتاب النبات حنيفهء دينورى و اثر بزرگ در شيمى ابو بكر رازى را در اختيار داريم . در اينجا مىتوان فرهنگهاى تفسيرى عربى لسان العرب ، تاج العروس « 631 » و جز اينها را از لحاظى جزء اين منابع بهشمار آورد . در اين فرهنگها نقل از آثار زبانشناسان متقدم كه بيرونى نيز به آنها اشاره مىكند ، فراوان است . ترجمهء عربى اثر ديوسكوريد را كه اصطفن بن بسيل ( سدهء نهم ) انجام داده بود ، در سالهاى 1952 - 1957 در اسپانيا سيزر دبلر ( C . E . Dubler ) و الياس تريس ( E . Teres ) بر پايهء سه دستنويس قديمى موجود در مادريد ، پاريس و اسكوريال منتشر كردند . « 632 » اين متن با وجود غلطهاى چاپى و ديگر نادرستىهاى فراوان « 633 » ، در روشن شدن برخى از جملههاى نامفهوم و ناروشن متن صيدنه ، عمدتا در نقل از ديوسكوريد ، و همچنين در بازسازى بسيارى از نامهاى يونانى تحريف شدهء گياهان و ديگر مواد دارويى كمك بزرگى بود . تمام نقلها از ديوسكوريد در صيدنه را با متن نامبرده مقابله كرديم و در نتيجه وجود تفاوتهاى زيادى كه از حدود اختلاف در دو نسخهء يك متن درمىگذرد ، آشكار شد . پيش از همه بايد به اين واقعيت اشاره كنيم كه بهجاى بسيارى از نامهاى ( 630 ) . نيز نك . شمارههاى 95 ، يادداشت 10 ؛ 116 ، يادداشت 8 ؛ 179 ، يادداشتهاى 3 و 7 ؛ 208 ، يادداشت 5 ؛ 346 ، يادداشتهاى 6 و 8 ؛ 396 ، يادداشتهاى 18 و 22 ؛ 577 ، يادداشت 13 ؛ 754 ، يادداشت 3 و جز اينها . ( 631 ) . لسان العرب ، تاج العروس ؛ در اينباره نك . همينجا ، ص 91 و 92 . ( 632 ) . ديوسكوريد ، ص XI - VII . قس . نقد بر اين نشر : المقالات السبع من كتاب دياسقوريدس و هو هيولى الطب فى الحشائش و السموم . ترجمة : اسطفن بن بسيل و اصلاح حنين بن اسحق نشره الاستاذ سيزر دبلر و الاستاذ الياس تريس ، نقد : الدكتور لطفى عبد البديع در : مجلة معهد المخطوطات العربية ، المجلد الرابع ، الجزء الاول ، شوال 1377 ، مايو 1958 ، ص 171 - 172 . ( 633 ) . غلطنامه و دگرخوانىهايى كه همهء لغزشها را نيز در بر نمىگيرد ، 132 صفحه را شامل مىشود .