أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )
119
الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )
بختيشوع بن عبد اللّه نسبت دادن اين نام به يكى از اعضاى خانوادهء بختيشوع كه در نوشتهها آمده ، دشوار است . مىدانيم كه پس از مرگ جبريل بختيشوع يادشده در سال 213 / 828 ، پسرش بختيشوع بن جبريل ( در 256 / 870 درگذشت ) جايش را گرفت . اما پسر بختيشوع بن جبريل به نام عبيد اللّه بن بختيشوع ، پزشك خليفهء مقتدر ( 908 - 932 ) بود كه سپس پسرش جبريل بن عبيد اللّه ( يا عبد اللّه ) جاى او را گرفت . « 548 » جبريل بن عبيد اللّه پزشكى بسيار سرشناس بود ، در دربار عضد الدوله ديلمى ( 949 - 983 ) خدمت مىكرد ، او را براى مشاوره به مصر و موصل دعوت مىكردند و در سن 85 سالگى درگذشت ( 396 / 1006 ) « 549 » . جبريل بن عبيد اللّه چند اثر پزشكى از جمله كناش ( نيز مشهور به الكافى ) پنججلدى بزرگ را تأليف كرده و در آن بيمارىهاى تمام اعضاى بدن انسان از سر تا پا را مورد بحث قرار داده است . « 550 » احتمال دارد كه بختيشوع بن عبد اللّه مذكور در صيدنه و جبريل بن عبد اللّه ( عبيد اللّه ) بن بختيشوع هر دو يك شخص بوده باشند . در صيدنه همچنين نقلهايى از الكافى بدون اشاره به نام مؤلف آورده شده است . « 551 » ابن سمجون ( در 400 / 1009 - 1010 درگذشت ) « 552 » ابو بكر حامد بن سمجون پزشك و داروشناس عرب - اسپانيايى در خدمت المنصور محمد بن ابى عامر ( 368 / 978 - 392 / 1002 ) حاجب ( وزير دربار ) مشهور كردوايى ( 548 ) . ابن ابى اصيبعه ، I ، 144 ؛ صفا ، I ، 55 ؛ نجمآبادى ، 108 . ( 549 ) . ابن ابى اصيبعه ، I ، 147 . ( 550 ) . همانجا ، 146 - 147 . ( 551 ) . همان گونه كه در بالا اشاره شد ، اثرى با نام مشابه نيز به ابن مندويه تعلق دارد . ( 552 ) . اعلام ، II ، 106 ؛ منجد ، مصادر جديده ، 261 . مهيرهوف به نقل از ابن ابى اصيبعه ، تاريخ درگذشت ابن سمجون را سال 1001 نوشته است ( غافقى ، ص 20 ، شمارهء 34 ) و اين ، احتمالا يك سوءتفاهم باشد زيرا ابن ابى اصيبعه II ) ، 520 ) فقط به تاريخ درگذشت حاجب المنصور يادشده ( 392 / 1001 - 1002 ) اشاره كرده است .