موفق الدين ابو منصور علي الهروي

مقدمه و فهرست 7

الأبنية عن حقائق الأدوية ( روضة الأنس ومنفعة النفس ) ( فارسى )

نسخه را اسدى از براى الرّئيس الجليل الامجد ابو القسم كتابت كرده است ، و بر ورق اوّل نسخه هم نام يك ابو القسم احمد بن الشيخ ابى بكر بعنوان مالك نسخه ديده مىشود ، و هيچ بعيد نيست كه اين دو ابو القسم راجع به يك شخص باشد و او در دربار پادشاه مذكور وزارتى داشته بوده باشد - اگرچه جز كنيهء ابو القاسم و عنوان الرّئيس مؤيدى براى چنين حدسى نيست . موفّق هروى در اين كتاب در باب 584 كلمه و مادّه از موادّى كه در مداوا به كار تواند رفت بحث كرده است و خواصّ طبّى هريك را بيان نموده . مؤلّف از دو مورد ( ص 5 تا 6 و ص 15 چاپ زليگمان ) گفته است كه من در مداوا راه حكيمان هند گرفته‌ام ( پس طبيب بوده است ) و در هند بوده‌ام . آيا اين طبيب كه در هند هم بوده بوده است همان موفّق هروى است ؟ سبب اين شكّى كه به دل اين جانب راه يافته است اين است كه در ذيل لفظ ودع اين جمله آمده است : ودع را هيچ نگفت . آيا اين را اسدى بر كتاب افزوده ؟ آيا موفّق هروى اين را نوشته ؟ و اگر اين وجه دوّم درست باشد آيا دليل بر اين مىشود كه او از روى يك متن عربى ترجمه مىكرده و مرادش اين است كه مصنف اصل در باب ودع چيزى نگفته بوده ؟ بر خلاف ساير تحريركنندگان نسخ قديم كه از درجهء علم و سواد آنها اطلاعى نداريم ، در مورد اين كتاب اين امر مسلّم است كه كاتب و محرّر مردى شاعر و اديب و مطّلع و دانشمند بوده است و حتّى كتاب لغت فارسى تأليف كرده بوده ، و بنابراين رسم الخطّ و خصوصيّات ديگرى كه در اين نسخه در پيش نظر داريم راهنمائى است به شيوهء مردم مهذّب و صاحب رأى ؛ و چون تاريخ كتابت نسخه هم معلوم است اين‌گونه خصوصيّات ( مثلا سه نقطه گذاشتن بر پ و چ و ژ و گ ) هم مورّخ است و از آنجا مىدانيم كه اين طرز تمييز بين حروف ديرتر از قرن پنجم هجرى بمورد عمل گذاشته نشده است ، و لو اينكه اندكى بعد متروك شده باشد . . . »