اسماعيل الجرجاني ( زين الدين )

مقدمه 10

اصول و مبانى نظرى طب سنتى ( گزيده اى از كتاب نخستين ذخيره خوارزمشاهى ) ( فارسى )

گرديده ، و براى اينكه به راه صحيح خود برگردد و به پيشرفت ادامه دهد ، مطالعه در افكار و عقايد دانشمندان پيشين تأثير كاملا قابل توجهى دارد . بنابراين يكى از راههاى مؤثرى كه براى پى بردن بخطاها و اشتباهات طب كنونى وجود دارد ، همانا مطالعهء دقيق كتب طبى قديم ايران و مقايسه و تطبيق مطالب مندرج در آنها با مباحث پزشكى امروز مىباشد ؛ و براى اينكه فايدهء اين امر بيشتر باشد ، بايد تغييرات و تحولات تدريجى كه طى چند قرن اخير در اصول عقايد طبى پيدا شده است نيز مورد بررسى قرار داد . ولى بايد دانست كه افكار عمومى و بخصوص عقيدهء اطبا با اين مطلب به هيچ وجه موافق نيست ، و علت مهم آن همانا تبليغات و تظاهراتى است كه از ديرزمانى به اين طرف ، در سراسر جهان و مخصوصا مشرق زمين در اطراف اختراعات و اكتشافات خيره‌كنندهء قرون اخير به عمل آمده ، و توجه همهء جهانيان را كاملا مجذوب تمدن جديد نموده ؛ و از طرف ديگر دستگاههاى تبليغاتى كشورها از راههاى گوناگون . تا آنجا كه توانسته‌اند در عاطل و باطل شمردن عقايد علمى قدما و بطور كلى هرچه كه عنوان و مارك قديمى دارد ، و حتى تمسخر و تحقير نسبت به آنان كوتاهى نكرده‌اند ، و هدف اصلى از اين كار اين بوده است كه بقول جرج سارتن همه چيز را ساخته و پرداختهء دانشمندان اروپا وانمود كرده ، و سهم قدما را در بنيان‌گذارى تمدن جديد ناچيز جلوه دهند . در اين صورت چگونه ممكن است كسى قبول كند كه دانشمندان و محققان عاليمقام كنونى در فلان موضوع علمى اشتباه كرده ، و يك دانشمند ايرانى در هزار سال پيش راجع به همان موضوع صحيح‌تر فكر مىكرده است . از اين گذشته عامل ديگرى نيز وجود دارد كه باعث مىشود دانشمندان مطالعه در آثار علمى پيشينيان را امرى عبث و بيهوده بدانند ، و آن اينكه مىگويند چون دانشمندان در هر دوره و زمان ، معلومات دانشمندان دورهء قبل را مورد تجزيه و تحليل و بحث و انتقاد قرار داده ، و در اثر مطالعه و تحقيق و بررسىهاى دقيق ، ببعضى خطاهاى آنان واقف شده ، و موفق بكشف معلومات تازه مىشوند ، و از اين راه است كه علم رفته‌رفته سير تكاملى