تأثيرات خواب و بيدارى خواب حكم سكون دارد و بيدارى حكم حركت . زيرا كه در خواب ، حرارت متوجه باطن مىشود و در بيدارى متوجه ظاهر و فى الحقيقه خواب عبارتست از حالتى كه حاصل مىشود در بدن حيوان به سبب بخار به دماغ كه مبدأ حس حركت است و چون بخار به دماغ مىرسد به سبب سردى دماغ مىبندد همچون ابر در كرهء زمهرير و از او رطوبات و ترى در دماغ حاصل مىشود همچون باران از ابر ، و چون دماغ تر مىشود اعصاب سست مىگردد و قوى [ را ] به ظاهر اعضا نمىرساند . پس حس و حركت در ظاهر نمىماند و اين حال را خواب مىگويند . پس در خواب ، قوت‌هاى ظاهر ساكن مىباشد و در بيدارى متحرك . از اين جهت است كه خواب مقوى قوت‌هاى غذاست و سست‌كنندهء قوت‌هاى دماغ است و پىها تر مىكند و به سبب زيادتى ترى ، جوهر روح‌ها « 1 » ، كدر مىشود و پىها سست مىگردد و نمىگذارد كه تحليل و استفراغ غذا واقع شود و كوفت‌هاى بدنى به سبب هضم دفع مىكند . و ليكن گاه هست كه به سبب رسانيدن غذا به اعضا و جمع حرارت در بدن ، ماده‌اى كه در پوست و قريب اوست به عرق دفع مىكند ، اما عرق در بيدارى به سبب تحليل است و عرق در خواب به سبب غلبهء حرارت بر مادّه . و كسى كه در خواب عرق بسيار كند و او را خلط كم باشد ، دليل امتلاى غذاست . و از خاصيت‌هاى خواب آن است كه اگر در بدن ماده مىيابد كه قابليت آن دارد كه خون شود ، آن را خون مىسازد و بدن گرم مىكند و اگر بدن خالى مىيابد ، سرد مىكند ، [ به ] سبب آنكه اخلاط ، لطيف مىكند و به تحليل مىبرد و اگر خلطى سرد در بدن مىيابد كه قابليت خون شدن ندارد ، آن را در بدن پراكنده مىكند و فعل بيدارى ، ضد اينهاست كه مذكور شد .

--> ( 1 ) . در نسخه خطى به صورت « جوهر روحهاى و كدر مىشود » آمده است .