تدارك اين اگر سردمزاج است به دواء اللّك و شراب با هم يا اثاناسيا يا مثروديطوس بايد كرد تا آب براند و اگر گرم‌مزاج باشد به راننده‌هاى آب مثل شراب لطيف ريحانى و معجون بزورى بايد كرد . بعد از آن صبر كنند و غذاى او چيزى باشد كه تشنگى تسكين كند ، مثل قليهء اسفاناج و قليهء به . [ آب كم خوردن ] مضرت آب كم خوردن حرارت جگر و قولنج و دق و خشكى مزاج است و زود پير شدن به سبب نقصان حرارت جهت كمى ماده . تدارك اين اگر به اين مرتبه‌ها [ حرارت جگر و قولنج و دق و . . . ] نرسيده باشد بلكه مجرد حرارت يا يبوست باشد ، به شربت‌هاى سرد و تر بايد كرد ، مثل شيرهء تخم خرفه و قند سفيد و گلاب و پالوده‌هاى قندى پر نشاسته يا خشخاش و روغن بادام و ميوه‌هاى تر مثل زردآلو و انار و خيار بادرنگ « 1 » و خيار به حسب هر مزاج تناول بايد كرد و در محلى خنك خواب بايد فرمود . [ آب‌هاى بيشه ] مضرت آب‌هاى بيشه دير گذشتن از معده و دير گذرانيدن غذا و تسكين تشنگى ناكردن است ، از جهت آنكه نه آب صرف است ، بلكه اجزاى زمين با او بسيار است و قوت ضعيف مىكند و خلط بلغمى غليظ يا سوداوى از او پيدا مىشود و از اين جهت است كه مرض سپرز و بواسير و فساد مزاج جگر و گرده و استسقا و سلس البول پيدا

--> ( 1 ) . تحفه حكيم مومن : « قثد اسم عربى خيار است و در شيراز خيار بالنگ و در خراسان بادرنگ نامند . در آخر دوم سرد و تر و مسكّن حرارت صفرا و خون و التهاب احشاء و رافع تشنگى و مفتّح سدّه جگر و مدرّ بول و مخرج حصاة و غليظتر از قثاء و رافع ضعفى كه از اسهال مفرط حارّه به هم رسد مىباشد و جهت تبهاى شديد و يرقان و درد سر نافع و آب او تا چهل و پنج مثقال با شكر مسهل مرّة الصفرايى كه در معده و امعاء باشد . » در مقابل ، منظور از خيار شنبر در متون طب سنتى فلوس است و آنچه دو وجهى است خيارچنبر است كه مراد از آن گاه فلوس خيار شنبر و گاه خيارزه ( خيار سبز رنگ ) است .