[ مضرت و با ] دفع مضرت و با كه در لغت عبارت است از مرض عام و پيش اطبا عبارت است از عفونت هوا كه سبب مرض عام است . يعنى گاهى كه بخارها ، خواه نيك و خواه بد ، با هوا مختلط شود ، به حيثيتى كه حرارت قوت آن نداشته باشد كه آن بخار را از هوا جدا كند و از اين جهت و با در خريفى مىباشد كه تابستانش تر باشد يا اول تابستانى كه بعد از بهارى تر باشد . چون آن بخار در هوا بماند ، مزاج هوا را متغير كند و متعفن گرداند ، مثل آبى كه مدتى در چاهى بماند و حركت نكند و حرارتى اندك در او « 1 » اثر كند و طعم و قوام او بگردد و خاصيت آبى از او فوت شود ؛ يعنى دفع تشنگى و ترقيق غذا نتواند كرد . بلكه اگر از آن آب بياشامند ، فساد بدن پيدا شود و اين حال آب را عفونت مىنامند و همچنين آن هوا نيز به سبب آن بخار و كمى حركت و حرارت از صلاحيت استنشاق بيرون رود . چنانچه استنشاق به آن موجب فساد روح حيوانى گردد و به تبعيت آن فساد بدن لازم آيد و چون روح الطف اجزاى بدن است اين فساد در او زودتر اثر كند و خستگى عام و تب‌هاى محرق پيدا كند و گاه باشد كه ظاهر اعضا سرخ باشد و اندرون از حرارت عفونت سوزد و گاه باشد كه اعضاى رئيسه مثل دماغ و دل و جگر مادهء فاسد از خود دفع كنند به پس گوش و زير بغل و كش ران و اين را در عرف طاعون گويند ، يعنى محل زخم نيزه ، و ديگر اثرهاى آن در كتب مطول مسطور است . پس اولا دفع آن ترى هوا بايد كرد به بخور صندل و عود و پوست انار و سركه و اگر بدن ممتلى باشد اولا فصد بايد كرد و چيزهاى نشانندهء بخار مثل سيب و به و غوره و رب عناب و اناردانه و مثل اينها بايد آشاميد و غذا هم از اينها بايد ساخت و شراب كهنه و معجون‌هاى خشك استعمال بايد كردن ؛ و ميل به هواى سرد كردن نافع است و بيشتر مضرت و با به جوانان و طفلان است به سبب دمويت مزاج ايشان .

--> ( 1 ) . در نسخه خطى چنين آمده : حرارتى اندك دارد و اثر كند و طعم و . . .