أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

56

قانون ( فارسى )

مايل به زرد است . طولش سه ذرع تا پنج ذرع مىشود و چشمانش درخششى عجب دارند . نيش اين مار در مدت دو تا سه ساعت مارگزيده را به ديار آخرت مىفرستد . 4 - چهارم مارى است كه آن را تف‌انداز گويند . اين نوع مار مىتواند تف در دهان جمع كند و دندانها را برهم بفشرد و تف را بيرون پراند . تفش بر هركس آيد در دم مىميرد . و حتى اگر بوى تف به كسى برسد فاتحه‌اش را بخوان ! طول مار تف‌انداز قريب به دو ذراع است ، رنگش خاكسترى مايل به زرد است و همين‌كه كسى را نيش زد قبل از آنكه جاى نيش به درد آيد نيش‌زده مرحوم مىشود . ذكر اسامى اين دسته از مارهاى بسيار خطرناك - كه در كتابهاى طبى از آنها ياد مىشود - نه براى آن است كه اميد زيادى در علاج نيش آنها باشد ، بلكه به اين دليل است كه دانسته شود معالجه بهره نمىدهد و خود را خسته نگردانند . مارهايى كه نيششان علاج‌پذير است ، به‌طور مفصل شرح داده خواهند شد . مارهايى كه آنها را كرمار و بسيار خطرناك خوانديم انواع مختلف دارند . كه در مصر و اطراف مصر زيادند . حتى ممكن است برخى از آنها شاخ داشته باشند . در رنگ نيز گوناگونند : سفيدرنگ ، زرد مايل به سرخ ، سرخ رنگ ، عسلى رنگ و خاكسترى رنگ دارند . بعضى در هيأت و شكل به افعى مىمانند و برخى دندان قلاب مانند دارند . بزرگ مارها ( ثعبان ) - كه زهرشان فورا مىكشد - از اين رده به حساب مىآيند . دسته‌اى كه از ردهء خطرناك‌ترين‌ها تا اندازه‌اى پايين‌ترند و ممكن است علاج شوند ، چندين نوع مختلفند : افعى هست كه مشهور و شناسائى شده است ، مار ديگرى هست كه كاملا مانند افعى است امّا رنگش بلوطى است . برخى از آنها را تشنگىآور مىگويند و بقيه و انواعى دارند كه بعدا همه را ذكر مىكنيم . علاوه بر فرق در شكل و رنگ در خود يك جنس نيز تا حدى اختلاف هست كه ممكن است وقت و حالت نيش‌زدگى با حالت و وقتى ديگر فرق داشته باشد و يا مار نر و ماده در نيش زدن و خطرات پيامد نيش زدن فرق داشته باشند . مار نر دندانهاى پيشينش كمتر از دندانهاى پيشين مار مادينه است امّا سمش بيشتر از مار مادينه مىباشد و تأثير سمش نيز شديدتر از تأثير سم مار مادينه است . هرچند گروهى برانند كه مار مادينه از آن جهت كه دندانهاى پيشين از مار نر بيشتر دارد خطرناك‌تر از مار نرينه است . عمر مار نيز در اثربخشى سم تفاوت دارد ؛ سم و نيش مار كم‌عمر و جوان بدتر از سم و نيش مار پير است . از حيث بزرگى و كوچكى نيز تفاوت در ميان هست . مار بزرگ بدتر از مار كوتاه قد است . البته به شرطى كه بزرگه و كوچكه از يك جنس مار باشند . محيط زيست مار هم فرق مىكند ، مارى كه در جاهاى بىآب و در كوهستانها زندگى مىكند بدتر از مارى است كه در دشت آباد و جاهاى نمناك و پرآب زندگى مىكند . گرسنگى و سيرى مار نيز دخالت دارد ؛ نيش مار گرسنه از نيش مارى كه سير است بدتر