گفتار دوم ايارجها ( معجونهاى مسهل ) به تفصيل كلمهء ايارج نامى عمومى است براى هر داروى اسهال‌دهندهء علاجى و سازگار با سلامت بدن انسان . معنى تحت اللفظى ايارج داروى خدايى است . - چرا مسهل را داروى خدايى ناميده‌اند ؟ - زيرا كارى كه مسهل مىكند روبراه كردن كاروبار طبيعت است و طبيعت در امان خدا است . اولين معجونى كه به قصد اسهال دادن درست شده است از روفس است و به نام ايارج روفس شهرت دارد . در زمانهاى قديم كلمهء ايارج به معنى مسهل روفس بود و بس . امّا بعدا بر معجونهاى مسهل ديگر هم اسم ايارج اطلاق شد . متداول شدن و استفادهء زياد از معجونها از اين سرچشمه گرفت كه طبيبان اكثرا از عواقب و نتايج داروهاى مسهل خالص بدون آميزه مىترسيدند . مثلا تنها پيه هندوانهء ابو جهل ، خربق و غيره را اگر تنها تجويز مىكردند ، به زيان بيمار تمام مىشد . پس فكر كردند كه اگر داروى اسهال‌بخش بسيار شديد بايد استعمال كنند ، لازم است با داروهايى مخلوط باشد كه از شدت وحدتش بكاهد ، يعنى داروهاى بدرقه‌كننده ، روبراه‌كننده و پادزهرها همراه داروى بسيار اسهال‌دهنده باشند و كم‌كم بدان عادت كردند . داروهاى اسهالى بسيار تندمزاج و شديد را با داروهاى ديگر بر آتش مىجوشانيدند و به بيماران مىدادند ، ديرى نپاييد كه به كلى ترس از نتايج بد دارو از ميان رخت بربست . اين‌بار بىباكانه دارو را بدون در آب جوشانيدن و چنان كه هست درسته با داروهاى لازم مخلوط مىكردند و به بيمار مىدادند . حتى از معجون كردن نيز گامى فراتر نهادند و از داروهاى باهم مخلوط شده حب و قرص مىساختند و مىسازند . كسى كه به طبابت مشغول است بايد بداند كه معجونهاى مسهل تركيبى از داروهاى جوشيده در آب ، از حب و قرص بهترند . نمىگويم حب مسهل زيان دارد و ازاين‌رو بايد ترك