أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
232
قانون ( فارسى )
كنى كه هريك از آنها يكى از چهار نيازت را برآورد . مثلا حالتى از پاكسازى هست كه بايد داروى اسهالى تركيبى از سقمونيا ( محموده ) ، پيه هندوانهء ابو جهل ، الوا و تر بد باشد و بايد هر چهار دارو را باهم به بيمار بخورانى ، چه مىكنى ؟ - به دقت حالت بيمار و بيمارى را بررسى كن و اثر داروها را برسنج ! اگر ديدى كه به هر چهار دارو بهطور مساوى نياز دارى ، از هريك يك جزء تعيين كن كه هر چهار باهم دارويى واحد شوند . و اگر ديدى كه نياز به يكى بيشتر از ديگرى است يا نيازت به دو يا سه از آنها بيشتر از آن ديگر است ، با دقت اندازه و وزن دارو را نسبت به نيازت تعيين كن . بدين ترتيب دارو كه آمادهء خوردن مىشود ، نسبت اجزاء به صورت مطلوب درآمده است . اين را نيز بدان ! كه داروى تركيب شدهاى از نوع ترياق - كه بسيار مفيد است - از حيث داروهاى سادهاى كه در آن مخلوطند نوعى اثربخشى دارد و از حيث كيفيت تركيبش كه مثلا مدتى تخمير صورت گرفته تا داروهاى تركيبى جذب هم شوند ، اثربخشى ويژهاى يافته است كه شايد موجب شود تا همهء داروهاى ساده بيشتر از حالت تكى اثربخش گردند . پس گوشت به گفتهء طبيبانى بدهكار نباشد كه مىگويند ترياق در فلان بيمارى - كه مفيد است - فايدهاش از سنبل است كه در آن وارد شده يا در به همان بيمارى فايدهاش را از مرّ گرفته است . بايد بدانى كه از اين تركيب بهطور مجموع بهرهرسانى حاصل است . و از تركيب چند داروى بهرهرسان است كه بهرهرسانى را از دست نداده است و شايد اثرشان بيشتر شده باشد . و در اين حالت ما نمىتوانيم نسبت به يك دارو يا چند دارو در اين مجموعه مستقلا اشاره كنيم . اين را نيز بدان ! كه در مجموعهء داروهاى تركيبى داروهايى هستند كه اساس و شالودهء تركيب شده مىباشند و به اصطلاح داروى اصلى هستند . يعنى اگر آن دارو را از مجموعه ترك كنى شيرازهء كار و تأثير دارو از هم مىپاشد ؛ كه گوشت مار در داروهايى كه بايد وارد باشد همين حالت را دارد . يا الوا در تركيبات معجون تلخ مسهل ( ايارج فيقرا ) و يا خربق كه در معجون لوغاذيا به كار مىرود ، چنين است . برخى از داروها هم هستند كه اگر در مجموعهء داروهاى تركيبى به كار نروند يا بر آنها بيفزايند يا اندازهاش را كاهش دهند ، زيانى وارد نيست و اثر دارو به حال خود مىماند . داروهايى هستند كه اگر در تركيب دارو اندازهاش را بيشتر كنند زيانى ندارد . مثلا اگر جوزبوا در ترياق بيش از اندازهء معمول به كار رود ، گناه كبيره حساب نمىشود . برخى از داروها هستند كه بعد از تركيب شدن با داروهاى ديگر فاسد مىشوند و بسيارى از داروهاى تركيبى هم هستند كه بعد از تركيب يافتن اثر داروييشان بيشتر مىگردد . بسيارى از داروهاى تركيبى هستند كه تنها از داروهاى ساده تركيب شدهاند و هستند كه از چند داروى تركيبى ديگر تركيب گشتهاند . مثلا ترياقى هست كه تنها از داروهاى تكى و ساده تركيب مىشود و ترياقى هست از قرصهاى سهگانه تركيب مىيابد ، كه هر قرصى از قرصهاى سهگانه مزاج ويژهاى دارند كه در داروهاى تكى و ساده يافت مىشود . گاهى ممكن است نياز باشد كه چندين داروى تركيب شده درهم تركيب شوند تا يك داروى تركيبى جديد از مجموع آنها به دست آيد .