جلو سرش پايين آمده و مستقيم است . برجستگى دوم ، اين راست آمده را قطع كرده و صليبى بر آن گذر كرده است ، كه انسان خيال مىكند جانور دو دهان و چهار آرواره دارد . جانور ديگرى كه غير از ياد شدهء سابق است . اين دو برجستگى را ندارد ، اما دو خط متمايز صليب‌وار در سر و روى دارد ، كه آن هم چنين ديده مىشود كه دو دهان و چهار آرواره داشته باشد . » و دربارهء سم آنها مىفرمايد : « نيش اين دو جانور همانند نيش كژدم درد شديد دارد . جاى نيش سفيد مىشود ، رخساره و سر نيش زده به نوعى باد كرده ديده مىشوند و نمىتوانند بخوابند . علاج نيش اين هر دو چهار آروارهء خيالى همان علاج نيش رتيل است . و بهترين و اساسىترين علاج رتيل پونهء بيابانى ، بيخ گاوشير ، شبدر و مشك چوپان است . » موغرنينا . همان طبيب دانشمند كه چهار آرواره‌ها را ذكر كرده . موغرنينا نام را نيز ذكر مىكند كه ما از آن خبرى نداريم . مىفرمايد : « اگر كسى را نيش بزند درد شديد احساس مىكند ، جاى نيش سرخ مىشود و به زحمت مىشاشد . علاجش ثمر گز بزرگ ، زيرهء بيابانى ، برگ درخت گردو ، سير و شراب شيرين است . » شپش نسر . اين جانور در عربى قملة النسر ، در فارسى دذه « 1 » ، در يونانى صملوكى و در زبان هندى طغانوس نام دارد . اين حشره مانند شپش يا كوچك‌تر از شپش است . جالينوس مىفرمايد : « بسيار ريز است و به زحمت مىتوان جاى نيشش را ديد . از اثر نيش اين حشره ، نيش‌زده خون مىشاشد ، به خون‌دماغ مبتلا مىشود ، مقعدش خونريزى مىكند ، خون قى مىكند ، خون از سينه و ريه‌اش ، از بن دندانهايش مىتراود و با تف بيرون مىآيد و در بعضى حالات اصلا علاج‌پذير نيست . » علاج بايد علاج نيش كژدم دم‌كشان را به كار ببرى . آنچه در علاج نيش شپش نسر ويژگى دارد آن است كه بر جاى نيش پادزهر بمالى . مثلا افشرهء كاهو و صندل قرمز بمالى . نيش خورده شير تازه دوشيدهء بز ، كره ، گل مهرزده ، ماه پروين ، خرفه ، آب خرفه ، اسفرزه ، لعاب اسفرزه و ساير حرارت فرونشانها از قبيل : آب كاسنى ، آب كاهو ، آب كدو و آب خيار بخورد . شپشه ( طبوع « 2 » يا مهرهء گل ) . حشره‌ايست پاهاى بسيار و سم بد و تند دارد . در علاج و

--> ( 1 ) - دذه ، دزه ، دژه و دشه در فرهنگهاى فارسى كه در دسترس من بود نبود . نسر بر هر پرندهء لاش‌خور اطلاق مىشود و اكثرا منظور كركس است . ( 2 ) - طبوع را در زبان كردى چنگنه و در لهجهء بغدادى طبّيع گويند . بهترين علاجش داروى حمام ( واجبى ) است كه بر جاى نيش زده مالند - م .