شناسايى حالت سر را كه تا چه حد شكسته است مىتوانى از سبب شكستگى بيابى . - سر از چه شكست ؟ چيزى كه به سر خورده است سنگين بود ؟ سخت بود ؟ بزرگ بود ؟ چگونه بود ؟ وقتى اينها را دانستى ، مىتوانى حدس بزنى كه ميزان شكستگى چند و چون است . روىآورهاى پيامد شكستن سر نيز نشان از چگونگى حالت شكستگى دارند . از قبيل : سكته ، سراسيمگى ، صدا افتادن و از اين قبيل روىآورها . پاره شدن پوست از اثر شكستن كاسهء سر نيز گزارشى دارد . پاره‌شدگى زياد است ؟ در چند جا پوست دريده شده ؟ چند جاى دريدگى پهلوى همند ؟ البته علايمى كه ذكر شدند نمىتوانند دليل قاطع بر چگونگى شكستن كاسهء سر باشند ؛ زيرا بسيار احتمال مىرود كه كاسهء سر شكسته و شكستگى بزرگ هم باشد ، اما پوست اصلا پاره نشده باشد يا استخوان در داخل از چند جاى بشكند و تنها پوست از يك جا پاره گردد . بايد تنها دريدگى پوست را مورد اعتماد ندانى و تا مىتوانى و امكان دارد به اصل شكسته برسى و با چشم آن را ببينى . در اين حالات بايد پوست بالاى شكسته را صليب‌وار ( متقاطع ) بدرى و آن را كنار زنى تا استخوان خرد و خاش شده كاملا برملا گردد . اگر بردريده و پوست و گوشت كنار زده نزيف كردند ، بردريده را پارچهء خشك بچسبان و بعدا بالشتك‌ها را در شراب خيس كن و بر آن بگذار و يك روز بر آن بماند ، نزيف قطع مىشود . اگر شكستگى سر نمايان است ، علاج را در بحث از علاج قرحه‌ها و علاجهاى قبل از قرحه ذكر كرده‌ايم ، از آنجا استفاده كن ! اگر جاى شكسته شده خرد و خاش شده يا به تكه‌هاى شن‌مانند تبديل شده است ، علاجش را در اينجا خواهيم آورد . گاهى رخ مىدهد كه شكستگى در كاسهء سر رخ داده ، امّا نمىتوان آن را شكستن به حساب آورد . در قسمت پوششى استخوان درزى بسيار باريك موىمانند ديده مىشود كه به آن طرف آسترى استخوان نرسيده است و از پوشش و غلاف تجاوز نكرده است و در بعضى حالات حتى نمىتوان درز را با چشم ديد . كه اين نوع جراحت در واقع شكستگى نيست و از هر نوع شكستگى كه در استخوان كاسهء سر رخ دهد ، علاجش آسان‌تر است و كمتر از هر حالتى جاى نگرانى است . در اين حالت بايد درزماننده - كه بر بالايى استخوان است - حك شود . اگر اين درز باريك موىماننده - كه در پوستهء بالايى استخوان است - خوب ديده نشود ، مايع سياه رنگى را بر آن بريز كه آشكار گردد و آنگاه آن را حك كن و بزداى تا اثرى از آن باقى نماند . اگر در چند جاى استخوان كاسهء سرشكستگى روى داده است . بايد اول به علاج پهن‌ترش بپردازى و به ترتيب هركدام كه بزرگ‌تر از ديگرى است در معالجه بايد سبقت يابد . اگر استخوان كاسهء سر را حك كردى ، از داروهاى ويژه به سر استفاده كن ! كه عبارتند از : زنبق ، آرد گاودانه ، خاكهء كندر ، زراوند ، بيخ گاوشير ( جواشير ) ، مر ، انزروت ، خون سياوشان و هر داروى خشكانندهء بدون گزش ديگرى كه در علاج قرحه‌ها ذكر شده‌اند ، در حك كردن استخوان مفيدند .