دست داشته باشى ! در چه وقتى روىآورهاى تب افزايش مىيابند ؟ كى متوقف مىشوند ؟ كى شدت تب كاهش مىيابد ؟ آيا نوبت طولانى است ؟ مدتش چند است ؟ اگر كوتاه است كوتاهى در چه حدّى است ؟ و شايد در خود حالات نوبت بيمارى اختلافات و تفاوتهايى باشد و همهء نوبتها شبيه همديگر نباشند . اگر با دقّت اينها را بررسى كنى مىتوانى جنس و نوع بيمارى را كاملا بشناسى . تخليه‌هايى كه در اثر نوبت بيمارى رخ مىدهند گزارشهايى دربارهء حالت بيمارى و نوع آن دارند . اگر در نوبتى از نوبتهاى بيمارى بيمار عرق كرد و اسهال شد ، و در نوبت بعد از آن همان حالت تكرار گشت يا بيشتر رخ داد ، بدان ! كه اين تخليه‌ها از اثر بسيارى مادهء بيمارى است نه از اثر نيروى جسمانى بيمار . اين‌چنين حالتى آژير طولانى بودن مدت بيمارى است . مىتوانى از آثار و علامتهاى پخته شدن و تمرد ماده از پخته شدن - چنان كه سابقا هم بدان اشاره كرديم - معلوماتى را دربارهء هويت و ماهيت بيمارى به دست آورى و بر مسير حركت آن در مراحل چهارگانه آگاهى يا بى ! مثلا اگر در تف كردهء بيمار نشانى هرچند كم از پخته شدن ماده بود يا نوعى ماسه‌مانند بر ادرار بيمار ظاهر شد ، بدان ! كه حالت بيمارى شروع به افزايش كرده است . و اگر بعد از آن علامت پختگى را در تف كرده يا در ادرار بيمار يافتى نشان آن است كه بيمارى به مرحلهء پايانى افزايش رسيده است . اما اگر علامت پختگى پيدا نشد و بايستى پيدا شود ، باز بدان ! كه به مرحلهء نهايى رسيده است و مادهء بيمارى از پختگى سر باز مىزند . و همچنين اگر نشانى پختگى ماده يا نشان پخته نشدن ماده در تف كرده يا در ادرار - كه به صورت ماسه مانندى است - به سرعت نمايان شد ، بدان ! كه به درجهء نهايى رسيدن بيمارى نزديك است . ولى اگر پختگى در تف‌كردهء بيمار به سرعت خودنمايى نكرد و هيچ علامتى كه نشان پختگى يا نشان سرپيچى ماده باشد در ادرار ظاهر نگشت و بروز علامت پختگى از حدّ متوقع ديرتر شد ، بدان ! كه به درجهء نهايى رسيدن بيمارى هنوز دور است . حال به جزئيات بپردازيم . چگونه بدانيم كه چه وقت كاملا وقت شروع نوبت صحيح بيمارى است ؟ بايد نشانى را از خود نوبت جست . الف - هرگاه نبض بيمار زير فشار قرار گرفت و فشارى شد - كه تو اين حالت نبض را مىشناسى - بدان ! كه وقت نوبت شروع شده است . ب - هرگاه نوبت شروع شد رنگ طرفهاى رويهء تن به زرد مايل به سياهى تمايل مىكنند ، بويژه كناره‌هاى گوش و بينى . اين تبديل رنگ تا وقتى بر دوام است كه بيمار احساس مىكند حرارت تب در بدنش انتشار يافته است . ج - ممكن است در سرآغاز شروع نوبت بيمارى رنگ رخساره تغيير يابد ، بيمار احساس تنبلى كند ، حالت اندوه بر او روى آورد ، حركاتش سست شود ، خواب‌آلوده گردد ، پلكهاى چشم سست شوند و فروهلند ، سخن را به زحمت و با نوعى سنگينى ادا كند و حالت چندش در ميان دو شانه و پشت احساس شود . و ممكن است به لرزشى شديد مبتلا آيد . امكان دارد آب از دهن بيايد ، گيجگاه‌ها بپرند ، وزوز در گوش احساس شود ، عطسه بيايد و اندامان كش روند و تير