بيمارى كهنه شده و پاينده ؟ - بسيار لازم است كه طبيب بداند و غذاى بيمار را بر حساب نوع بيمارى تعيين كند . اين بحث را در آتيه بيشتر توضيح مىدهيم . بسيارى از حالات تب هستند كه دوران‌هاى سرآغاز و افزايش و نهاييشان در يك نوبت مىآيد و در نوبت‌هاى ديگر شدّت بيمارى كاهش مىيابد . تبها چنان كه در حالات گوناگونند همچنان در دوران مراحل چهارگانه نيز اختلافات و تفاوتهايى دارند ؛ برخى از آنها دوران دوم بيمارى يعنى حالت در حال افزايش و بالا رفتن ، به طول مىانجامد و بعضى از آنها دوران پايين آمدنشان طول مىكشد . فصل چهارم چگونگى و مراحل بيمارى قبل از هر چيز بايد بيماريها را برحسب دشوارى و سختى رده‌بندى كنيم . و مراحل چهارگانهء آنها را برحسب نوع بيمارى بسنجيم . مثلا بيمارىهاى تشنج خشك ، صرع ، سكته و خفگى از بيماريهاى بسيار سخت هستند . تب نوبهء خالص و تب سوزان سخت هستند امّا نه به درجهء بسيار سخت ، يعنى در درجهء دوم از سختى قرار دارند . تب چهار روز در ميان و بيمارى فالج در درجهء سوم به شمار مىآيند و آنها را از بيماريهاى مزمن ( كهنه و پايا ) مىشماريم . بعد از شناسائى نوع بيمارى و به حساب آوردن مدت مراحل بيمارى برحسب نوع بيمارى ، در درجهء دوم مىتوانى از مدت حركت بيمارى در مراحل چهارگانه‌اش معلوماتى بسزا كسب كنى ، مثلا اگر نوبت بيمارى كوتاه بود ، مىتوان حدس زد كه دوران نهايى بيمارى كوتاه است . مانند تب نوبهء خالص كه نوبهء شدّت تب از سه ساعت تا چهارده ساعت است . و اگر نوبت شدّت حالت بيمارى به درازا كشيد ، نشانى آن است كه مادهء به وجود آورندهء بيمارى پرمايه و غليظ است و مرحلهء نهائى و به اوج رسيدن و توقف بيمارى به شروع مرحلهء پايانى و پايين آمدن دور است . كه اين حالت در تب نوبهء غير خالص رخ مىدهد . اگر تب نوبتى نبود ، امّا مادهء بيمارى گرم مزاج بود ، بدان كه بيمارى از نوع بيمارى سخت و شديد است كه اين حالت را در بيمارى سونوخس احساس مىكنى . اگر بيمارى نوبتى نبود اما مادهء به وجود آورندهء بيمارى غليظ سرد بود و به غلظت گرايش داشت ، بدان كه بيمارى از نوع سخت نيست . بعد از دو نمونه‌اى كه ذكر شدند ، يعنى بعد از شناسايى نوع بيمارى و بعد از شناسايى اوقات نوبهء بيمارى و غيره ، در درجهء سوم مىتوانى از سيماى بيمار در زمينهء نوع بيمارى سرنخهايى را به دست آورى . اگر بيمارى به سرعت در بدن بيمار به حركت افتاد و رخساره‌اش پژمرده شد و سردنده‌هاى نزديك شكم را حالت لاغرى فراگرفت ، بدان ! كه بيمارى سخت است . اما اگر به سرعت اين حالت بر سيما و اندام روى نداد ، نبايد بيمارى را از ردهء بيماريهاى سخت به حساب آورد .