أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
254
قانون ( فارسى )
از اثر احساس درد و آزار باشد كه در آن صورت خطرى در بر ندارد . اگر چين و چروك در پيشانى و بينى بيمار در حالت بيمارى ديده شد ، نشان بدحالى نيستند . نشانيها از سردرد اگر بيمارى از نوع بيماريهاى سخت است و بيمار ناتوان شده است و نشانيهاى بيمارى از نوع بد هستند و بيمار به سردرد مبتلا شده و سردرد دوام يافت ، ممكن است بيمار بميرد . اما اگر نمرد و سردرد همچنان دوام يافت ، در روز هفتم به خونريزى بينى مبتلا مىشود و سردرد دستبردار مىشود . اگر به بعد از هفت روز رسيد و خونريزى بينى نبود ، چيزى از دو سوراخ بينى يا از گوش مىآيد و سردرد از بين مىرود . اما اگر سردرد تا روز بيستم دوام يافت ، كمتر رخ مىدهد كه از خوندماغ بيمار را ول كند . ليكن يا از اثر بيرون آمدن چرك و ريم از بينى يا از گوش سردرد خاتمه مىيابد يا اينكه خراجى در بدن بيمار سر بر مىآورد و بويژه اگر در پايينهاى بدن باشد سردرد از بين مىرود . كسانى كه بيمار مىشوند و در اول روز بيمارى به سردرد دچار مىگردند ، اكثرا سردرد در روز چهارم شديدتر مىشود و در روز هفتم از بين مىرود . و اگر كسى بيمار مىشود و در روز سوم بيمارى سردرد مىگيرد ، اكثرا در روز پنجم سردرد شدت بيشترى مىيابد و در روز نهم فروكش مىكند و نمىماند . گروهى از اطباء گفتهاند : اگر سردرد در روز سوم بيمارى آيد ، در روز پنجم شدت مىيابد و در روز يازدهم دستبردار مىشود . هرچند در برآورد حسابى بايستى در روز دهم - كه سومين روز بعد از روز هفتم است - سردرد از بين برود ، امّا روز دهم در بيمارى روز بحران بيمارى نمىشود ، ازاينرو بايد فروكش كردن سردرد را به روز يازدهم موكول كرد . كه به عقيدهء من اين سه سه شمردن بر اساسى صحيح متكى نيست و برآوردش صحيح از آب درنمىآيد . اگر سردرد در روز پنجم رخ دهد ، در روز چهاردهم از بين مىرود ؛ به شرطى كه كارها و حالات بيمارى بر مرام باشند . اكثرا اينچنين حالت سردرد كه در بيمارى پديد مىآيد در بيمارى تب يك روز در ميان رخ مىدهد . نشان از حواس بيمار اگر بيمار در حالات تب شديد تغييرات غير طبيعى در حواسش پيدا شود ، اين اختلال حواس نشانيهاى خوبى نيستند . مثلا : 1 - اگر بيمار در حالت بيمارى شديد چنان شد كه چيزى را نمىديد يا چيزى را نمىشنيد ، نويد خوبى بيمار نبوده و جاى نگرانى است . 2 - اگر بيمار در حالت بيمارى از صداها بدش مىآمد و نمىخواست صدايى بشنود ، نشانى بدى بيمارى است . 3 - اگر بيمار در اثناى بيمارى حاسهء بويائيش يا حاسهء بينائيش زيادتر از حالت طبيعى شد ، مثلا