حال اندام مركز بيمارى از ساير اندامان بر چگونگى حالت بيمار راهنماتر است . اگر بيمار ذات الجنب داشته باشد از مادهء تف كردهء بيمار حالت بيمارى را درياب ! اگر ديدى كه تف كردهء بيمار نشان از پختگى ماده دارد ، مىدانى كه بيمارى به بهبودى مىانجامد . در چنين حالتى منظورم اين است در بيمارى امثال ذات الجنب كه وابستهء سينه است ، برآورده از راه دهان دليل قاطع‌تر از آن را به دست مىدهد كه ادرار بيمار را معاينه كنى . بر طبيب دانا و ماهر واجب است كه اگر در رخسار و چشم بيمار و غيره اثرى را ديد كه اكثرا غير طبيعى است نبايد فورا حكم دهد كه فلان بيمارى روى آورده است . بايد با صبر و حوصلهء بيشتر تحقيق كند ؛ شايد اين سيماى غير طبيعى كه پزشك مىبيند ، جزئى از حالت طبيعى آن شخص بوده و از بيمارى روى نياورده باشد . حتى اگر تغييرى غير طبيعى را در نبض بيمار احساس كرد باز نبايد شتابزده حكم دهد . و شايد اين غير طبيعى بودن سيما و هيأت و نبض و غيره از سببى سابق باشد نه از حالت بيماريى كه اكنون بيمار از آن گله دارد . مثلا زبان بيمار بدرنگ و بسيار زبر است ، اما ممكن است بيمار چيزى خورده است كه اين حالت بر زبان آمده نه اينكه بيمارى اين خرابكارى را مرتكب شده باشد . نشانيهاى بد و نگران‌كننده در بيماريها چندين حالت جداگانه دارند ، مثلا نشانى كه از يكى از اندامان كسب مىشود با نشانى كه از اندام ديگر به دست مىآيد و دليل بر بد نشانى است فرق دارد . سزاوار است كه در اينجا به تفصيل توضيح دهيم . نشانى از سيما و رنگ بيمار اگر كسى تب دارد ، و سيمايش به سيماى مرده مىماند ، و دانستى كه اين زردرنگى شبيه مردگان از اثر بىخوابى كشيدن زياد ، گرسنگى كشيدن زياد و از اثر اسهال و تخليه‌ها نيست ، حالت بيمار با نويد خوبى همراه نمىباشد . اگر رنگ رخسارهء بيمار به رنگ مردگان درآمده است و از هيأت طبيعى تندرستان كناره گرفته است ، مثلا چشمها گود رفته‌اند ، نك بينى باريك شده است ، گيجگاه‌ها پست‌تر از حالت طبيعى نمايانند و ترنجيده شده‌اند ، گوش بيمار در لمس كردن سرد است ، نرمهء گوشش برگشته است ، پوست رخسار كش داده شده و بدرنگ است زرد مايل به سياهى و مات است ، يا سياه رنگ يا به سبز رنگى متمايل است و گردمانندى بر آن نشسته است و بويژه اگر چيزى پنبه مانند بر آن پديدار است ، نشانى از مرگ زودرس است . اين را نيز بدان ! اگر كسى كه در عمر خود كمتر بيمار شده و اكثر عمرش سلامت بوده است بيمار شد ، بيماريش جاى نگرانى است . اگر نشانيهاى ذكر شده در سيما و رخسارهء بيمار از سببهاى غير بيمارى باشد ، به زودى به حالت طبيعى برمىگردد ؛ حتى ممكن است در مدت يك شبانه‌روز اين تغيير يافتگى بر طرف شود . اما اگر سبب تغيير يافتن سيما و رخسار بيمار خود بيمارى باشد و خارج از بيمارى نباشد و بيمارى نشانيهاى خوب همراه نداشته باشد ، به اين آسانى اصلاح‌پذير نيست .