أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
153
قانون ( فارسى )
سبب تب ، خشكمزاج است و اكثرا خطرى براى بيمار ندارد . اگر اشتباهاتى در معالجه يا در مراعات حال بيمار رخ ندهد ، تب يك اندر چهار از يك سال تجاوز نمىكند ، بيمار شفا مىيابد . در غير اين صورت ممكن است تب يك اندر چهار تا دوازده سال يا كمتر از دوازده سال دوام يابد و بيمار از آن راه نجاتى نيابد . تب يك اندر چهار اگر بسيار طولانى شد به بيمارى استسقا مبدل مىشود . اين را بدان ! كه فصل پاييز در به وجود آوردن تب يك اندر چهار دشمن انسان است . نشانيها - چگونه بدانيم كه تب يك اندر چهار است و حالات ديگر از تب نيست . - نشانيهايى كه در اين زمينه هستند به قرار زيرند : 1 - بيمار اول مبتلا شدن به نوبت تب كمى احساس سرما مىكند . اين احساس سرماى كم رو به افزايش است و در مرحلهء سوم تب يعنى وقتى حرارت به اوج خود رسيده است ، باز احساس سرما كم مىشود . كه در اينجا به حالت تب بلغمى شبيه است . كه در تب بلغمى نيز وقتى حرارت به اوج خود مىرسد احساس سرماى تب كم مىشود . 2 - در تب يك اندر چهار كه خلط سبب تب غليظ است ، مادهء غليظ دير مشتعل مىشود ؛ امّا همينكه حرارت شروع كرد بهطورى زبانه مىكشد تو گوئى هيمهء خشك را آتش زدهاند . كه ناگهان گرمايى در بدن به وجود مىآورد كه بايد سرش حساب كرد . حرارتى كه از تب يك اندر چهار به بدن مىرسد هرچند در اندازه بيشتر از آن است كه در نوبت تب بلغمى رخ مىدهد و حرارت آشكاراتر از آن است كه در تب بلغمى احساس مىشود ، امّا آن شدت حرارت تب ناشى از بلغم را در بدن ندارد و سراسر بدن را در بر نمىگيرد ، بلكه حرارت ناشى از تب يك اندر چهار چندش و سنگينى بدن را همراه دارد و سبب همان هست كه گفتيم . خلط سبب تب غليظ است . 3 - در حالت سرمايى كه از تب يك اندر چهار سر مىزند ، بدن احساس درد مىكند ؛ دردى كه گويى استخوانش شكسته شده است . لرزش و تكان ناشى از تب يك اندر چهار به حدى است كه بيمار دندانهايش را برهم مىسايد . اما باز چنان نيست كه در لرزش و تكان بدون ارادهء ناشى از تب بلغمى دندانها را برهم مىسايد و كمتر است . 4 - حالت لرزش و تكان ناشى از تب يك اندر چهار تأثير بر ديد بيمار مىگذارد و در حالت لرزه و تكان ديدش ناتوان مىشود . حالت لرزش و تكان ناشى از تب هنگامى كه خلط به پختگى مىرسد ، از شدتش كم مىشود ؛ زيرا وقتى كه خلط پخته شد ناپسندى و بدى خلط كاهش مىيابد و به همان حالت اندكى درمىآيد كه در ابتداى بيمارى بود . از حالات آتى مىتوان دربارهء چگونگى تب ، كه آيا تب يك اندر چهار است يا نه ؟ سرنخهايى به دست آورد : 1 - آيا قبل از ابتلا به اين حالت تب ، بيمار به تبهاى درازمدت و طولانى مبتلا شده است ؟ كه اين