أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
124
قانون ( فارسى )
غش كردن نزديك گردد ، بلكه خون از او بكش تا به حالت غش كردن درمىآيد و غش مىكند ؛ زيرا خود غش كردن مزاج بسيار گرم در بدن نيرومند را سردى مىبخشد . اين را بدان ! كه ممكن است از اثر خون گرفتن و آب سرد به خورد بيمار دادن تب يكباره رخت بربندد و نياز به معالجهء ديگرى نباشد . اگر خون گرفتن را در چندين بار انجام دهى بهتر از آن است كه در يك بار هرچه مىخواهى خون بكشى ؛ مشروط بر اينكه حالت بيمار نوعى نباشد كه مستوجب شتاب بوده و لازم به خون كشيدن يكباره باشد . بسا ممكن است در خون گرفتن بدون آنكه خونگيرى آنقدر باشد كه بيمار به غش كردن نزديك شود ، بيمارى دستبردار شود و پيامدى در پى نداشته باشد . و شايد از اثر خونگيرى كافى ، بىدرنگ خلط مرارى از راه اسهال پاكسازى شود ، و بيمار عرق كند . كه هرگاه از اثر خونگيرى بيمار عرق كرد بايد عرق را با دستمال بمالند و نگذارند بر پوست خشك شود ، تا عرق كردن دوام يابد و ممكن است از اين عرق كردن تب خاتمه يابد . بايد ناتوانى بيمار را كه از اثر خون كشيدن بر او روى آورده و غش كرده است تلافى كنى ! غذاى لطيف بخورد ، و در آرامش و سكون باشد . بايد مواظب حال شكمش باشى كه هميشه نرم باشد و هيچ وقت قبض نشود . براى اين منظور از داروها و نوشابههاى زير استفاده كن ! آب انار ترش ، آب انار شيرين ، مرّ ، شيرخشت ، تمر هندى و شيافهاى سبك - كه ذكرشان گذشت . شايد وقت رسيدن و پخته شدن خلط سبب تب نياز باشد كه داروى اسهالى به بيمار بدهى كه در اين حالت از هليله ، شاهتره ، خيار چنبر دارويى و امثال آنها استفاده كن - كه سابقا ياد گرفتهاى . اگر تشخيص دادى كه بيمار رگ زدن دست را تحمل نمىكند ، رگ پيشانى را بزن و يا حجامت بگذار ! اگر خونگيرى از دست و از پيشانى و حتى وسيلهء حجامت موانعى در راه داشت آن را مصلحت ندانستى ، ناگزير بايد داروى اسهالى به كار ببرى . داروى اسهالى همانها باشند كه در تب سوزان و علاجش ذكر شدهاند . بايد داروهايى را به بيمار بدهى كه بازكنندهء بندآمدنى باشند و داروهايى كه خلط را از هم بپاشند و جوشش خون را فرونشانند . اگر رگزدى و بيمار از خون كشيدن زياد غش كرد ، نان و آب غوره به بيمار بده بخورد . اگر خون دماغ خود به خود روىآورد ، خون را بند مياور بگذار ريزش كند همينكه ديدى بيمار از اثر خونريزى بينى دارد غش مىكند ، آنگاه خون دماغ را بند آور ! اگر خون بيمار بسيار آبكى و كممايه است و بايد غليظ شود ، رب عناب به بيمار بده بخورد . روش ساختن رب عناب چنين است : صد عدد عناب با چهارصد و پنجاه مثقال آب بر آتش بجوشد تا يك سوم مىماند . شكر در آن بريز تا قوام گيرد . تا شكر كمتر در آن صرف شود بهتر است . عدس هم خوب است و بويژه عدسى كه بپزد و با سركهء بسيار ترش تندمزهء پرمايه