گشنيز و آب كاسنى با افشرهء گل و صندل و كافور باشد بسيار سردىبخش مىشوند . لعاب اسفرزه با سركه و گلاب نيز از اين رده داروهاى سردىبخش است . اگر داروهاى مايع سردىبخش را - كه ذكر كرديم - بر كبد بيمار پاشند فايده‌اش بسيار محسوس است . اگر مزاج كبد اصلاح شود و به اعتدال مزاج برگردد نگرانى به كلى بر طرف مىشود . شايد آب سرد نيز مفيد باشد . اگر بيمار تب‌كرده ، نزله ( زكام و غيره ) دارد ، يا سرفه مىكند ، يا سرش احساس سنگينى مىكند ، يا بدنش تير مىكشد و كش مىرود ، نشان آن است كه بخارهاى زياد در بدن جمع آمده است . در اين حالت نبايد آب يا سركه بر سر بيمار بريزى . بايد بيمار سر بر بخار آبها و داروهاى آبكى بگيرد ، و چنان كه حال بيماريش اقتضا مىكند عمل كرد . اگر بيمار نزله و حالتهاى نامبردهء ديگر را ندارد ، هر داروى پاشيدنى و هر داروى ماليدنى كه خودت مىپسندى استعمال كن ! اگر بيمار در حالى است كه احساس مىكنى سرش پرشدگى از مواد ناباب دارد ، نكند شير بر سرش دوشى كه بدترين پاشيدنى براى اين حالت است ؛ زيرا ممكن است سبب ورم بدجنس در سر شود و بيمار را تا گور بدرقه كند . اگر تشخيص دادى كه بيمار تب‌كرده سرش از مواد ناپسند پر شده است و مايهء پر كردن سر ، بخار مرارى است و بخار تر و نمناك نيست ، شير بر سر بيمار بپاشى ممكن است زيانى نداشته باشد و حتى نفع برساند . بيمار را از حيث خواب ، بىخوابى ، ترى يا خشكى سوراخ بينى بررسى كن ! اگر ديدى كه مىخوابد يا خواب‌آلود مىشود و سوراخ بينى مرطوب است ، به هيچ وجه داروى پاشيدنى يا ماليدنى را استعمال مكن ! كوشش كن كه مادهء بيمارى را به سوى پايين بدن بكشانى . اگر ديدى كه بينى بيمار قرمز و رخساره‌اش سرخ و برانگيخته است ، در اين حالت اگر خون از هر دو سوراخ بينى بيمار آيد و داروى گذاشتنى ضد حرارت بر كبد بيمار گذارى خالى از فايده نيست . درحالىكه داروى سردىبخش استعمال مىكنى بايد بسيار مواظب باشى كه در وقت عرق كردن بيمار و اوقات تحليل رفتن مادهء بيمارى داروى بسيار سردىبخش استعمال نكنى ، كه ممكن است بيمارى را طولانىتر كند . اما در هر حال طولانى بودن بيمارى بهتر از شدت يافتن آن است . در حالات تب بسيار سخت و شديد بايد مواظب باشى كه بيمار در اندرون مبتلا به پوست‌اندازى نشود ، كه اگر حالتى از پوسته‌اندازى رخ دهد ، نيروى بيمار را از ناتوان ناتوان‌تر مىكند و طبيعت به حالى درمىآيد كه ريزش ريختنىها را به روده‌ها نمىپذيرد و آنچه را كه در روده‌ها است ، بيرون نمىدهد ؛ مگر اينكه مادهء ريختنى بسيار باشد و از فشارى كه دارد راه خروج را در پيش گيرد كه در اين حالت بيم آن مىرود مواد ريختنى و زايد به سوى بالاييها برگردند ، سردنده‌هاى رو به شكم به درد آيند و اطراف دنده‌هاى نزديك شكم باد كنند ، و سر به